ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര സംഗീത ശാഖ ഇന്ന് നാം അനുഭവിച്ചറിയുന്നത് അനശ്വരമായ ഒട്ടേറെ കൂട്ടുകെട്ടുകളിലൂടെ നെയ്തെടുത്ത സംഗീത ചരിത്രത്തിലൂടെയാണ്. സംഗീതസംവിധായകരും ഗായകരും അവർക്കിണങ്ങിയ ഗാനരചയിതാക്കളും പ്രൊഡക്ഷൻ ഹൗസുകളും ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ കാലത്തെ അതിജീവിച്ച മഹത്തായ ഈണങ്ങൾ പിറന്നു. നൗഷാദ്–മുഹമ്മദ് റഫി, ലതാജി – മദൻ മോഹൻ, തലത് മഹമൂദ് – അനിൽ ബിശ്വാസ് , ശങ്കർ–ജയ്കിഷൻ–മുകേഷ്, എസ്. ഡി. ബർമ്മൻ– ആർ. ഡി. ബർമ്മൻ–കിഷോർ കുമാർ… ഇത് പോലുള്ള കൂട്ടുകെട്ടുകൾ ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ സുവർണ്ണയുഗത്തിന് നിത്യവസന്തം സമ്മാനിച്ചവയാണ്.
എന്നാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ നിശബ്ദമായ ഇടനാഴികളിൽ മറ്റൊരു സംഗീതകഥ കൂടിയുണ്ട്. പൂവിടും മുമ്പേ കൊഴിഞ്ഞുപോയ ഒരു വസന്തത്തിന്റെ കഥ. പൂർണരൂപം പ്രാപിക്കാതെ പോയ ഒരു അപൂർവ സംഗീതസംഗമത്തിന്റെ കഥ. നൗഷാദ് അലിയുടെയും കിഷോർ കുമാറിന്റെയും പേരുകൾ ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ സംഗീതാസ്വാദകരുടെ മനസ്സിൽ ഇന്നും ഉയരുന്നത് ഒരു ഗാനത്തിന്റെ ഓർമ്മയേക്കാൾ, സംഭവിക്കാതെ പോയ അനേകം ഗാനങ്ങളുടെ നൊമ്പരമാണ്.
ഇന്ത്യൻ സിനിമാസംഗീതത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പാരമ്പര്യത്തിന് രാജകീയ ഭാവം പകർന്ന സംഗീതസാമ്രാട്ടായിരുന്നു നൗഷാദ് അലി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈണങ്ങളിൽ ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ ആത്മാവും ഇന്ത്യൻ മണ്ണിന്റെ ഗന്ധവും ചേർന്നിരുന്നു. മറുവശത്ത്, ചട്ടക്കൂടുകളെ ഭേദിച്ച സ്വതന്ത്ര സംഗീതപ്രതിഭയായിരുന്നു കിഷോർ കുമാർ. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിരുന്നില്ലെങ്കിലും, വികാരത്തെ സ്വരമാക്കി മാറ്റാനുള്ള അപൂർവമായ കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ പ്രതിഭകൾ ഒരുമിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ സംഗീതചരിത്രത്തിന് മറ്റൊരു മനോഹര അധ്യായം ലഭിക്കുമായിരുന്നുവെന്നത് സംശയമില്ല.
എന്നാൽ വിധി അവരുടെ സംഗമത്തെ ഒരു ഗാനത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കി.
നൗഷാദ് അലി കിഷോർ കുമാറിനെ തന്റെ സംഗീതത്തിന്റെ ഗായകനായി പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ലെന്നുള്ള പ്രചരണം ഈ രണ്ട് ഇതിഹാസങ്ങളുടെ ജീവിത കാലത്തുതന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ സംഗീത ചരിത്രം ഈ വാദത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല, കിഷോർ കുമാറിന്റെ പ്രതിഭയെ നൗഷാദ് അലി ഒരുകാലത്തും തള്ളിപ്പറഞ്ഞിരുന്നില്ല. പക്ഷേ തന്റെ സംഗീതലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായി അദ്ദേഹം കൂടുതലായും മുഹമ്മദ് റഫിയുടെ ശബ്ദത്തെയാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തതെന്ന് മാത്രം. ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും സൂക്ഷ്മഭാവങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ റഫിയുടെ സ്വരത്തിന് അസാധാരണമായ ശേഷിയുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് നൗഷാദ്–റഫി കൂട്ടുകെട്ട് ഇന്ത്യൻ സംഗീതചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ സൃഷ്ടികളിലൊന്നായി മാറിയത്.
മറുവശത്ത്, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൻ്റെ ചട്ടക്കൂടുകളെ ഭേദിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ചിറകുകളിൽ പാറിപ്പറന്ന കലാകാരനായിരുന്നു കിഷോർ കുമാർ. ഔപചാരിക സംഗീതപഠനത്തിന്റെ കരുത്തല്ല, ജന്മസിദ്ധമായ സംഗീതബോധവും വികാരത്തിന്റെ അപൂർവ തീവ്രതയുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പത്ത്. നൗഷാദിന്റെ ഈണങ്ങളിൽ ഒരിക്കൽ പാടണമെന്ന ആഗ്രഹം അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്ന് സംഗീതലോകത്ത് പറയപ്പെടുന്നു. ആ ആഗ്രഹം യാഥാർഥ്യമായത് ഒരിക്കൽ മാത്രം; വിധി അതിനും പൂർണത അനുവദിച്ചില്ല.
1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ “സുനേരി സൻസാർ” എന്ന ചിത്രത്തിനായി ആനന്ദ് ബക്ഷിയുടെ വരികൾക്ക് നൗഷാദ് അലി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ “ഹലോ ഹലോ… ക്യാ ഹാൽ ഹേ…” എന്ന യുഗ്മഗാനം കിഷോർ കുമാറും ആശാ ഭോസ്ലെയും ആലപിച്ചു. രണ്ട് സംഗീതധാരകൾ ഒരേ ഈണത്തിൽ കൈകോർക്കുന്ന അപൂർവ്വ നിമിഷം. എന്നാൽ ഈ ഗാനം പ്രേക്ഷകരിലേക്കെത്തിയില്ല. ചിത്രത്തിലെ നായകനായിരുന്ന രാജേന്ദ്ര കുമാറിന് തന്റെ കഥാപാത്രത്തിന് കിഷോർ കുമാറിന്റെ ശബ്ദം യോജിക്കില്ലെന്ന അഭിപ്രായമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് ഗാനം ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ റെക്കോർഡിംഗ് മുറിയിൽ ജനിച്ച ഒരു മനോഹര ഈണം വെള്ളിത്തിരയുടെ വെളിച്ചം കാണാതെ ചരിത്രത്തിന്റെ മൗനത്തിൽ അലിഞ്ഞു.
ഈ സംഭവത്തിന് ഏതാനും വർഷങ്ങൾ മുമ്പ് പുറത്തിറങ്ങിയ “ആപ് ആയേ ബഹാർ ആയേ” എന്ന ചിത്രവും ഈ കഥയുടെ ഒരു ഭാഗമാണ്. ഈ ചിത്രത്തിലെ രാജേന്ദ്ര കുമാറിന്റെ കഥാപാത്രത്തിന് സംഗീതസംവിധായകരായ ലക്ഷ്മികാന്ത്–പ്യാരേലാൽ കൂടുതലായും മുഹമ്മദ് റഫിയുടെ ശബ്ദമാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തത്. ചിത്രത്തിൽ കിഷോർ കുമാർ ആലപിച്ചത് ഒരു ഗാനം മാത്രം. റഫിയുടെ ഗാനങ്ങൾ ഒന്നിന് പിന്നാലെ ഒന്നായി ജനഹൃദയങ്ങൾ കീഴടക്കിയപ്പോൾ, രാജേന്ദ്ര കുമാറിന്റെ ശബ്ദവുമായാണ് റഫിയുടെ ശബ്ദം കൂടുതൽ ഇണങ്ങുന്നതെന്ന വിശ്വാസം ഉറപ്പിച്ചു. ഈ സംഭവങ്ങൾ കിഷോർ കുമാറിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു മൗനവേദനയായി അവശേഷിച്ചുവെന്നാണ് പിന്നീട് സിനിമാലോകത്ത് പരക്കെ പറയപ്പെട്ടത്.
കാലം വീണ്ടും അവരെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചത് 1981-ലായിരുന്നു. രാജേന്ദ്ര കുമാർ നിർമ്മിച്ച” ലവ് സ്റ്റോറി”യുടെ സംഗീതം ഒരുക്കാൻ ആർ. ഡി. ബർമ്മൻ കിഷോർ കുമാറിനെ ക്ഷണിച്ചു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ആ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ചില്ല. ഒരു പഴയ മുറിവിന്റെ ഓർമ്മ ആ തീരുമാനത്തിന് പിന്നിലുണ്ടായിരുന്നോ എന്നത് ഇന്നും ഉത്തരമില്ലാത്ത ചോദ്യമാണ്. പക്ഷേ ആ നിരാകരണം മറ്റൊരു സംഗീതചരിത്രത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. കിഷോർ കുമാറിന് പകരം അമിത് കുമാർ എത്തി. ലവ് സ്റ്റോറിയിലെ ഗാനങ്ങൾ യുവതലമുറയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പായി മാറി. അച്ഛൻ വിട്ടുകൊടുത്ത അവസരം മകന്റെ സംഗീതജീവിതത്തിന്റെ വാതിൽ തുറന്നു.
സംഗീതചരിത്രത്തിൽ ചില നഷ്ടങ്ങൾ ഗാനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ അളക്കാനാവില്ല. നൗഷാദ് അലിയുടെയും കിഷോർ കുമാറിന്റെയും ബന്ധം അത്തരമൊരു നഷ്ടമാണ്. അവർ ഒരുമിച്ച് കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ ഭൂപടത്തിൽ മറ്റൊരു സുവർണ അധ്യായം കൂടി ചേർന്നേനെയെന്ന് ഇന്ന് തോന്നുന്നു. പക്ഷേ ചരിത്രം എല്ലായ്പ്പോഴും പൂർണതയുടെ കഥ എഴുതാറില്ല. ചില അധ്യായങ്ങൾ പാതിവഴിയിൽ അവസാനിപ്പിക്കും. ചില സ്വരങ്ങൾ ഒറ്റത്തവണ മാത്രം കണ്ടുമുട്ടും. ചില വസന്തങ്ങൾ പൂക്കാതെ കടന്നുപോകും. അതുകൊണ്ടാവാം നൗഷാദ് അലിയുടെയും കിഷോർ കുമാറിന്റെയും പേര് ഒരുമിച്ച് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ഒരു വിചിത്രമായ നിശബ്ദത നിറയുന്നത്. അത് ഒരു ഗാനത്തിന്റെ ഓർമ്മയല്ല; ജനിക്കാതെ പോയ അനേകം ഗാനങ്ങളുടെ പ്രതിധ്വനിയാണ്. കേട്ട സംഗീതത്തേക്കാൾ കേൾക്കാൻ കഴിയാതെ പോയ സംഗീതമാണ് ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ കൂടുതൽ കാലം ജീവിക്കുന്നത്. നൗഷാദ് അലിയുടെയും കിഷോർ കുമാറിന്റെയും സംഗീതബന്ധം അത്തരമൊരു അനശ്വര നിശബ്ദഗാനമാണ്.
ജാബിർ പാട്ടില്ലം, കാസറഗോഡ് ജില്ലയിലെ നീലേശ്വരം സ്വദേശി. ഇപ്പോൾ യു ഏ ഇ യിലെ അൽ ഐനിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു
