യാത്ര

ഗൊബുസ്ഥാൻ നാഷണൽ പാർക്ക്: ഭൂതകാലത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ജാലകം

ബാക്കുവിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ അകലെയുള്ള മരുഭൂമിയോട് സാദൃശ്യം തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഭൂപ്രകൃതിയോടുകൂടിയ ഒരു പ്രദേശമാണ് ഗോബുസ്താൻ. ഗോബുസ്താൻ റോക്ക് ആർട്ട് കൾച്ചറൽ ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പിന്റെ പരുക്കൻ കുന്നുകളിലേക്കുള്ള യാത്രയെന്നാൽ, മനുഷ്യരാശിയുടെ ആദ്യകാല കഥകളുടെ ഒരു ജീവനുള്ള മ്യൂസിയത്തിലേക്ക് കാലെടുത്തുവയ്ക്കുന്നത് പോലെയാണ്. പാറക്കെട്ടുകളിലൂടെ ഞങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രതിധ്വനികൾ വഹിച്ചുകൊണ്ട് കാറ്റിന്റെ മർമ്മരം മാത്രമാണ് ഭൂമിയുടെ നിശബ്ദതയെ തകർത്തത്.

മധ്യാഹ്നത്തിലാണ് ഗോബുസ്ഥാൻ നാഷണൽ പാർക്കിൽ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിഞ്ഞത്. യുനെസ്‌കോയുടെ ലോകപൈതൃക സൈറ്റായ ഈ സ്ഥലം പുരാതന റോക്ക് ആർട്ടിനും മഡ് വോൾക്കാനോകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. സ്റ്റേറ്റ് റിസർവ് എന്ന നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം പുരാവസ്തു സ്മാരകങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്. പതിനായിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ആറായിരത്തോളം ശിലാലിഖിതങ്ങൾ ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നുണ്ട് എന്നത് മാത്രമായിരുന്നു യാത്രയ്ക്കു മുമ്പ് ഞങ്ങൾക്കുണ്ടായിരുന്ന അറിവ്.

ടൂർ ഗൈഡിൽ നിന്നും മ്യൂസിയം ഗൈഡിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കിയ പ്രകാരം, ഏകദേശം 537 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയുള്ള റിസർവിനുള്ളിലെ ഗോബുസ്ഥാൻ ശിലാലിഖിതങ്ങളിൽ ആറായിരത്തിലധികം കൊത്തുപണികളുണ്ട്. അതിൽ മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, വേട്ടയാടൽ, ആചാരപരമായ നൃത്തങ്ങൾ, കാളപ്പോരുകൾ, സായുധരായ തുഴക്കാരുള്ള ബോട്ടുകൾ, യുദ്ധരംഗങ്ങൾ, കുന്തങ്ങളുള്ള യോദ്ധാക്കൾ, ഒട്ടകയാത്രക്കാർ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കൊത്തിവച്ചത് കാണാൻ സാധിക്കും. ശരാശരി 5,000 മുതൽ 20,000 വർഷം പഴക്കമുള്ളവയാണ് ഈ ലിഖിതങ്ങൾ.

ഗോബുസ്താൻ വെറുമൊരു ടൂറിസ്റ്റ് ഇടമല്ല; അത് ഭൂതകാലത്തിലേക്കുള്ള ഒരു യാത്രയാണ്. പാറക്കെട്ടുകളിലൂടെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് 6,000-ത്തിലധികം പുരാതന കൊത്തുപണികൾ ഉണ്ട്. 40,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള പെട്രോഗ്ലിഫുകളാണ് വലിയ പ്രത്യേകത. ഈ കൊത്തുപണികൾ വേട്ടയാടൽ, നൃത്തം, ആചാരങ്ങൾ, ദൈനംദിന ജീവിതം എന്നിവയുടെ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നതും ഒരു വലിയ ഭൂതകാലത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ് നമ്മോട് പറയുന്നത്. ഇത് ചരിത്രാതീത മനുഷ്യ നാഗരികതയിലേക്കുള്ള ഒരു അപൂർവ കാഴ്ച കൂടി നൽകുന്നു.

ആദിമ മനുഷ്യർ ഇവിടെ ഗുഹകളിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. അപ്പർ പാലിയോലിതിക് കാലഘട്ടം മുതൽ മദ്ധ്യ കാലഘട്ടം വരെയുള്ള അവരുടെ ജീവിത ശൈലിയിലെ വികാസത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന വാസസ്ഥലങ്ങൾ, ശ്മശാനങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ തെളിവുകൾ ഇവിടെ അവശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ കൊത്തു പണികൾക്ക് മുൻപിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ വേട്ടക്കാർ കൂട്ടമായി നീങ്ങുന്നതും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ വെള്ളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും ഗോത്രങ്ങൾ ആചാര നൃത്തങ്ങൾക്കായി ഒത്തുകൂടുന്നതും നമുക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

ഗൊബുസ്ഥാനിലെ സന്ദർശനത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള ആ പാറകൾ തന്നെ അതിജീവനത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും കഥകൾ പറയുന്നതായി തോന്നി. ഈ മേഖലയിലെ പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകൾ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള സസ്യജന്തുജാലങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് പ്രകൃതിയുമായുള്ള ആദ്യകാല മനുഷ്യ ഇടപെടലിനെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ഗ്രാഹ്യത്തെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നു.

ഗോബുസ്താനിന്റെ അപാരമായ സാംസ്കാരിക മൂല്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ അസർബൈജാൻ 1966-ൽ ഇതിനെ ഒരു ദേശീയ ചരിത്ര റിസർവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് 2007-ൽ അതിന്റെ സാർവത്രിക പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ച് യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃക സൈറ്റായി പട്ടികപ്പെടുത്തി.

ഇന്ന് ഈ പുരാതന സ്ഥലം സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് കാര്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗവൺമെന്റ് സംരക്ഷിത മേഖലകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും മാനേജ്മെന്റ് പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോബുസ്താനിന്റെ ചരിത്രം, പുരാവസ്തുശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സന്ദർശകരെ ബോധവൽക്കരിക്കുന്ന ഒരു ആധുനിക മ്യൂസിയവും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ദുർബലമായ കരിങ്കൽ ചിത്രങ്ങൾക്കും കൊത്തുപണികൾക്കും കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നത് തടയുന്നതിനുള്ള തുടർച്ചയായ ഡോക്യുമെന്റേഷൻ, സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, നിയന്ത്രിത ടൂറിസം എന്നിവയും നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ട്. സൈറ്റിന്റെ ദീർഘകാല സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണം, മെച്ചപ്പെട്ട സാങ്കേതിക വൈദഗ്ദ്ധ്യം, വിപുലീകരിച്ച ഗവേഷണം എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യം യുനെസ്കോ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

പ്രദേശത്തിന്റെ പുരാവസ്തു പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്ന അത്യാധുനിക പ്രദർശനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സംവേദനാത്മകവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ അനുഭവമാണ് ഗോബുസ്ഥാൻ മ്യൂസിയം സമ്മാനിച്ചത്. പുരാതന ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ ഡിജിറ്റൽ പുനർനിർമ്മാണം മുതൽ ശിലാലിഖിതങ്ങളുടെ വിശദമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ വരെ, ഈ അവിശ്വസനീയമായ സൈറ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ ഗ്രാഹ്യത്തെ അത് കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കി.

ഗോബുസ്ഥാനിൽ നിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ ആ അനുഭവം മനസ്സിൽ അവശേഷിച്ചു. ആധുനിക നഗരങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യകളും വരുന്നതിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ മനുഷ്യരുടെ കഥകൾ കല്ലിൽ കൊത്തിവച്ചിരുന്നു എന്നതിന്റെ ഒരു നിശബ്ദ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ഗോബുസ്ഥാൻ. ഈ അമൂല്യ പൈതൃകം സംരക്ഷിച്ച അസർബൈജാനോടുള്ള ആദരവും നന്ദിയും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു. ഈ പുരാതന ശബ്ദങ്ങൾ ഇനിയും ഭാവിതലമുറകളോട് സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കട്ടെ.

_{കവര്‍: ജ്യോതിസ് പരവൂര്‍}

ലെസ്സർകോക്കസസ്’ പർവതനിരകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗോയ്ഗോൾ തടാകവും നാഷണൽ പാർക്കും സന്ദർശിക്കുവാനാണ് മൂന്നാംദിനം പുലർച്ചെ യാത്ര തിരിച്ചത്. ഗോയ്ഗോൾ തടാകം ശാന്തതയുടെ ഒരു ചിത്രമായിരുന്നു. ഗോയ്ഗോൾ തടാകത്തിലേക്കുള്ള വഴി ലെസ്സർ കോക്കസസിന്റെ മരതക ചരിവുകളിലൂടെ വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞുപോകുന്നു. അവിടെ ഓരോ തിരിവും ഒരു നിശബ്ദ വെളിപ്പെടുത്തലായി നമുക്ക് തോന്നും. ഗോയ്ഗോൾ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഉള്ളിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, കാട് കനക്കുകയും ലോകത്തിന്റെ ഒച്ചയും ബഹളങ്ങളും മങ്ങാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സിലാകും. പൈൻ, കാട്ടുപൂക്കൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിലൂടെയുള്ള സുഗന്ധം പരത്തുന്ന ഇളം കാറ്റ് നമുക്കിടയിലേക്ക് ഒരു തണുത്ത നിഴലായി വളരും.

സമൃദ്ധമായ പച്ചപ്പുകളാലും മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട തടാകത്തിലെ നീലജലം കാണുമ്പോൾ, തീർത്തും ശാന്തമായ ഒരു വിശ്രമദിനത്തെ വരവേൽക്കാൻ പ്രകൃതി ഒരുക്കിനിർത്തിയതുപോലെ തോന്നും. പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നും ഒഴുകിയെത്തുന്ന ഇളംകാറ്റ് ഞങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. ഊർജസ്വലമായ ഒരു ദിവസത്തിന്റെ തുടക്കമെന്ന രീതിയിൽ ഞങ്ങൾ തടാകത്തിന്റെ തീരത്തുകൂടെ ചുറ്റും ഒരു കാൽനടയാത്ര നടത്തി.

തടാകത്തിന്റെ കാഴ്ച ശാന്തഗംഭീരമായ ഒരനുഭവമാണ്. തടാകത്തിൽ തെളിയുന്ന ചുറ്റുമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെയും മലനിരകളുടെയും പ്രതിഫലനങ്ങളുടേയും , മരങ്ങളിലൂടെ ഒലിച്ചിറങ്ങി എത്തുന്ന സൂര്യ പ്രകാശത്തിന്റെയും കൂടിച്ചേരലുകൾ മറ്റൊരു ഹൃദ്യാനുഭവം.

അതിന്റെ ഉപരിതലം തിളക്കമുള്ള നീലനിറത്തിലൂടെ നമ്മെ മാടിവിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും.  ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങൾ ഒരു തികഞ്ഞ കണ്ണാടിപോലെ ജലാശയത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത് കാണാം. ഈ നിശ്ചല ജലാശയത്തിൽ ചരിത്രവും ശാന്തതയും ഒരുമിക്കുന്നു. തടാകത്തിൽ തെളിയുന്ന പ്രതിഫലനങ്ങളിലും, മരങ്ങളിലൂടെ ഒലിച്ചിറങ്ങി എത്തുന്ന സൂര്യ പ്രകാശത്തിന്റെയും കൂടിച്ചേരലുകൾ മറ്റൊരു അനുഭവമാണ്.

പർവ്വതങ്ങളും പരന്നുകിടക്കുന്ന കാടും ചേർന്ന ഈ പാർക്കിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായാണ് ഗോയ്‌ഗോൾ തടാകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തടാകത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നതാണ് എന്ന ഗൈഡ് വിവരിച്ചു. ഗഞ്ച (Ganja) എന്ന നഗരത്തിനടുത്തുണ്ടായ,വിനാശകരമായ ഭൂകമ്പത്തെ തുടർന്ന്, 1139- ലാണത്രെ ഈ തടാകം രൂപപ്പെട്ടത്. ഭൂകമ്പം കപാസ് പർവതത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വലിയ മണ്ണിടിച്ചിലിന് കാരണമാവുകയും ഇത് അവിടെ നിന്നുള്ള ഒരു നദിയെ തടയുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെയാണ് ഈ അതിശയകരമായ പ്രകൃതിദത്ത ജലസംഭരണി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ തടാകം ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ശുദ്ധമായ ജലസംഭരണിയായി പാർക്കിലെ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് താങ്ങായി നിലകൊള്ളുന്നു. ശുദ്ധമായ നീലനിറം കാരണമാണ് തടാകത്തിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്. “നീല തടാകം” എന്നർത്ഥം വരുന്ന, അസർബൈജാനി ഭാഷയിലെ വാക്കാണ്‌ “ഗോയ്‌ഗോൾ”. പാർക്ക് സന്ദർശകർക്ക് ആസ്വാദ്യകരമായ പലവിധ സാധ്യതകളും ഒരുക്കിവയ്ക്കുന്നുണ്ട്. നന്നായി ഒരുക്കിയ നടപ്പാതകൾ വനത്തിലൂടെയുള്ള ഒരു പര്യവേക്ഷണത്തിനും ട്രെക്കിംഗിനും അനുയോജ്യമാണ്.

പാർക്കിലെ ഹൈലൈറ്റായ ‘ആഗ് ഗോൾ നാഷണൽ പാർക്ക്’ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.,പ്രദേശത്ത് ലോകത്തിൽത്തന്നെ വേറെ എവിടെയുമില്ലാത്ത ഇരുപതില്പരം സസ്യജാലങ്ങളുള്ളതായി അറിയാൻ സാധിച്ചു. ചെസ്റ്റ്നട്ട് ഇലകളുള്ള ഓക്ക്, കൊക്കേഷ്യൻ ഓക്ക്, കൊക്കേഷ്യൻ ആഷ് എന്നിവയാണ് ഈ ഉദ്യാനത്തിലെ പ്രധാനതരം മരങ്ങൾ.

പാർക്ക് അതിന്റെ സംരക്ഷിത ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ വളരുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. കുറച്ചുകൂടി പര്യവേക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, പാർക്കിന്റെ പരിസ്ഥിതി, ചരിത്രം, സംരക്ഷണശ്രമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ കാഴ്ചകൾ കാണാനും കാടിന്റെ ഉൾക്കാഴ്ച്ചകൾ ആസ്വദിക്കുവാനും അവസരമുണ്ട്. പക്ഷിനിരീക്ഷണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പലവിധ സാധ്യതകളും പാർക്കിൽ ലഭ്യമാണ്. എന്നാൽ സമയക്കുറവ് കാരണം ഞങ്ങൾ അതിന് മുതിർന്നില്ല.

ഈ ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും വൈവിധ്യമാർന്ന വന്യജീവികളും ചേർന്ന സവിശേഷമായ ആവാസവ്യവസ്ഥ പ്രകൃതിസ്‌നേഹികളുടെ ഒരു സങ്കേതം കൂടിയാണ്. പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിനും സൗന്ദര്യ ആസ്വാദനത്തിനും ഇടയിലൂടെയുള്ള സന്തുലിതമായ ഒരു വ്യവസ്ഥയെയാണ് ഗോയ്ഗോൾ ദേശീയോദ്യാനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത് എന്ന് നമുക്ക് മനസ്സിലാകും. ഇതാണ് ശരിക്കും ഇവിടം സവിശേഷമാക്കുന്നത് എന്ന് പറയാം. ചിന്താപൂർവ്വം ആസൂത്രണം ചെയ്ത സന്ദർശക സൗകര്യങ്ങൾ ആളുകളെ അതിന്റെ ഭംഗി ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ അനുഭവിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു. അതായത്, ആവാസവ്യവസ്ഥയെ തടസ്സപ്പെടുത്താതെ തുടരുന്ന കർശനമായ സംരക്ഷണ നടപടികളോടെയാണ് വിനോദ സഞ്ചാരത്തെ ഇവിടം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത്.

വിവിധതരത്തിൽപ്പെട്ട പക്ഷികളെ കാണുവാനും ഈ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തിൻ്റെ സമാധാനപരമായ അന്തരീക്ഷം ആസ്വദിക്കുവാനും ഞങ്ങൾക്ക് സാധിച്ചു. അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായ ഗോപുസ്ഥാനിലെത്താൻ വൈകരുത് എന്നതിനാൽ നേരം ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ അഗ്ഗോളിനോട് ഞങ്ങൾക്ക് വിടപറയേണ്ടതായിവന്നു.

_{കവര്‍: വിത്സണ്‍ ശാരദ ആനന്ദ്‌}

സമ്പന്നമായ ചരിത്രവും ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരവും സ്വന്തം മാറിൽ പകർത്തുന്ന, പ്രകൃതിഭംഗികൊണ്ട് അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട, ഒറ്റവാക്കിൽ “അഗ്നിയുടെ ദേശം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് അസർബൈജാൻ. കാസ്പിയൻ കടലിൻ്റെ ആലിംഗനത്തിലമരുന്ന, കോക്കസസ് പർവതനിരകളുടെ കൊടുമുടികൾ കുടചൂടുന്ന, യൂറോപ്പിൻ്റെയും ഏഷ്യയുടെയും ക്രോസ്‌റോഡിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ നാട് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെയും ഐക്യത്തിൻ്റെയും അതിമനോഹരമായ ഒരു ക്യാൻവാസാണ്. ഇവിടെ, ഓരോതരി മണ്ണും, കല്ലും,തീജ്വാലയും, തിരമാലയും താരതമ്യത്തിനപ്പുറമുള്ള സംസ്കാരത്തിൻ്റെയും സൗന്ദര്യത്തിൻ്റെയും കഥ പറയുന്നുണ്ട്.

“നിന്റെ പരവതാനികൾ
ചരിത്രത്തിൻ്റെ നൂൽകൊണ്ട് നെയ്തതാണ്,
ഓരോ രൂപകൽപനയ്ക്കും
കണ്ണീരിൻ്റെയും അപ്പത്തിൻ്റെയും കഥയാണ്.
ഓ, തീയുടെ നാടേ,
നീ എന്നുമൊരു പ്രകാശമായിരിക്കും –
പ്രത്യാശയുടെ, അഭിമാനത്തിന്റെ
സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ..!”
അസർബൈജാനിലെ പ്രശസ്ത കവി സമദ് വുർഗുൻ്റെ, “അസർബൈജാൻ” എന്ന കവിതയിലെ ചില വരികളാണിത്. കവിതയിൽ അഭിമാനത്തോടെ ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി, സംസ്കാരം, നൈസർഗ്ഗികത എന്നിവ വർണ്ണനാതീതമാണ്.

പുരാതന പൈതൃകത്തിന്റെയും ആധുനിക അത്ഭുതങ്ങളുടെയും അതുല്യമായ സമ്മിശ്രണങ്ങളിലൂടെ ഒരു രാജ്യത്തെ നിർവചിക്കുന്നതായാണ് അസർബൈജാൻ യാത്രയിൽ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുക. ഖബാലയിലെ ശാന്തവും സുന്ദരവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഗൊപുസ്താനിലെ അതിപുരാതനമായ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, പ്രകൃതിയുടെ അത്ഭുതമായ ചെളിമൺ പർവ്വതങ്ങൾ, യാനാർദാഗിലെ അണയാത്ത അഗ്നിജ്വാല മുതൽ ബാക്കുവിലെ അംബരചുംബികളായ കെട്ടിടങ്ങളുള്ള തിരക്കേറിയ തെരുവുകൾ… ഇതൊക്കെക്കൊണ്ടായിരിക്കാം അസർബൈജാൻ ടൂറിസ്റ്റുകളുടെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണകേന്ദ്രമാകുന്നത്. കുടുംബസമേതമുള്ള എന്റെ യാതയുടെ ഓരോ നിമിഷവും അറിവുകളുടെയും അനുഭൂതിയുടെയും അമൂല്യമായ ശേഖരമായി.

ഗബാല: അസർബൈജാനിലെ മൗണ്ടൻ റിസോർട്ട്
നിറപ്പകിട്ടാർന്ന സൗന്ദര്യം ഒന്നായി കോരിച്ചൊരിയാനുള്ള അസർബൈജാന്റെ ശരത്ക്കാല തയ്യാറെടുപ്പുകളുടെ അവസാനഘട്ടമായ ആഗസ്ത് മാസാന്ത്യത്തിലായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ യാത്ര. മറ്റൊരു ലോകത്തിലേക്കുള്ള കവാടംപോലെ തോന്നിക്കുന്ന മനോഹര പർവത റിസോർട്ടായ ഗബാലയിലായിരുന്നു (Gebele) ടൂർപ്ലാൻ അനുസരിച്ച്, ഞങ്ങളുടെ യാത്രയുടെ ആദ്യദിനങ്ങൾ. തലസ്ഥാനമായ ബാക്കുവിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 225 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഗബാല.

ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷവും കോക്കസസ് (Caucasus) പർവതനിരകളുടെ വിശാലമായ കാഴ്ചകളും ഉന്മേഷദായകമായിരുന്നു. ഓരോ നിമിഷവും പ്രദേശത്തിൻ്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പുതിയ വീക്ഷണം പ്രദാനംചെയ്യുന്നപോലെ അനുഭവപ്പെട്ടു. ആവേശകരമായ കേബിൾകാർ യാത്രയായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഗബാല വിശേഷങ്ങളുടെ ഹൈലൈറ്റ്. ആകാശത്തെ തൊടുന്നതായി തോന്നുന്ന പരുക്കൻ പർവതശിഖരങ്ങൾക്ക് വഴിമാറുന്ന പച്ചപ്പുനിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ.ഒരു ജീവനുള്ള പെയിൻ്റിംഗുപോലെ കാഴ്ചകൾ ഞങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു…

കേബിൾകാർ സ്റ്റേഷനുകളിൽ വ്യൂവിംഗ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുണ്ടായിരുന്നു. പനോരമിക് ഫോട്ടോകൾ എടുക്കുന്നതിനും തരുശ്രേണികളുടെ മികച്ച അനുഭവം സാധ്യമാക്കുന്നതിനും ഇത് സഹായിച്ചു. മുകളിൽ എത്തിയപ്പോൾ, മലനിരകളിലൂടെ നെയ്ത പാതകളിലൂടെ ഒരു പര്യവേക്ഷണം പോലെ ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്തു. സാധാരണ കാൽനടയാത്രക്കാർക്കും ട്രെക്കിംഗ് താൽപ്പര്യമുള്ളവർക്കും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ ലഭ്യമായതിനാൽ, കയറ്റങ്ങളിൽ വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുകളൊന്നും അനുഭവപ്പെട്ടില്ല.

വിനോദവും ആഹ്ളാദവും പകരുന്ന പല ആകർഷണങ്ങളും ഗബാല വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഞങ്ങൾ പട്ടണത്തിലെ അമ്യൂസ്‌മെൻ്റ് പാർക്കിൽ കുറച്ച് സമയം ചെലവഴിക്കുകയുണ്ടായി. അവിടത്തെ പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബുകളിൽ അമ്പെയ്ത്തും ഷൂട്ടിംഗും പരീക്ഷിക്കാമായിരുന്നുവെങ്കിലും സമയക്കുറവ് കാരണം അതിന് മുതിർന്നില്ല.

ഗബാലയുടെ പുരാവസ്തു കേന്ദ്രത്തിലും ഞങ്ങൾ സന്ദർശനം നടത്തുകയുണ്ടായി. ചരിത്രത്തിലേക്കും സംസ്കാരങ്ങളിലേക്കും പുരോഗതിയിലേക്കും വെളിച്ചം വീശുന്ന സചിത്രവിവരണങ്ങൾ അസർബൈജാന്റെ പുരാതന നാഗരികതകളുടെ വളർച്ചയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. സമീപത്തെ “ചുഖൂർ ഖബാല” പുരാവസ്തുകേന്ദ്രം ഈ ചരിത്രവിവരണത്തിലേക്ക് മറ്റൊരു പാളികൂടിചേർത്തു. എ.ഡി.252 മുതൽ 636 വരെ സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ കീഴിലായിരുന്ന കോക്കസസിലെ ഒരു രാജ്യമായിരുന്ന കൊക്കേഷ്യൻ അൽബേനിയയുടെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നഗരവുമായിരുന്നു ‘ഗബാല’യെന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ സ്ഥലം. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഭൂതകാലത്തിൻ്റെ പ്രതിധ്വനികൾ കേൾക്കാമായിരുന്നു.

ഗബാല വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും തടാകങ്ങളും ആയിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ രാണ്ടാം ദിവസത്തെ കാഴ്ചകൾ. തലസ്ഥാനമായ ബാക്കുവിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 225 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഗബാല. ഗ്രേറ്റർ കോക്കസസ് പർവതനിരകളുടെ തെക്കൻ ചരിവുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു നഗരമാണിത്. പ്രകൃതിഭംഗികൊണ്ട് വടക്കൻ അസർബൈജാനിലെ മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലമാണ് ഖബാല എന്നും ഗബാല എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഇവിടം. പുരാതന കാലത്ത് ഇത് ‘കൊക്കേഷ്യൻ അൽബേനിയ’യുടെ തലസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.

യാത്രാമധ്യേ, പ്രകൃതിസുന്ദരമായ അരുവികൾ, കൊച്ചുകൊച്ചു വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ആരെയും മയക്കുന്ന കാട്ടുപൂക്കൾ, വിശ്രമത്തിനു അനുയോജ്യമായ ശാന്തമായ ഇടങ്ങൾ ഒക്കെക്കൂടി യാത്രയെ മികവുറ്റതാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ശുദ്ധമായ ഇളങ്കാറ്റുപകരുന്ന പർവതനിരകൾ പ്രകൃതിയുടെ മഹത്വം വിളിച്ചറിയിക്കുന്നപോലെ. ശുദ്ധ പ്രകൃതിയുടെ അനുഭവം അവിസ്മരണീയമാക്കുന്നതായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ യാത്രയുടെ ആദ്യദിനങ്ങൾ.

ഗബാലയിലെ മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നൊഹർ തടാകം, നമ്മുടെ നഗരജീവിതത്തിന്റെ തിരക്കുകളിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെ ശാന്തമായ ഒരു വിശ്രമസ്ഥലമായി അനുഭവപ്പെടും. ഗംഭീരമായ കോക്കസസ് പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ തടാകം, പ്രകൃതി നമ്മോട് മൃദുവും ശാന്തവുമായ സ്വരങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു സങ്കേതം പോലെയാണ് അനുഭവപ്പെടുക

രാവിലെ തുടങ്ങിയ യാത്രയിൽ, കുന്നിൻ ചെരിവിലൂടെയുള്ള ചെറു വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചുള്ള നടത്തത്തിനു ശേഷം ഏകദേശം 11 മണിയോടെയാണ് ഞങ്ങൾ തടാകക്കരയിൽ എത്തിയത്. നീലാകാശത്തെയും അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നുകളെയും പ്രതിഫലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, തിളങ്ങുന്ന പകൽ വെളിച്ചത്തിൽ തടാകം അങ്ങനെ തിളങ്ങി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. അന്തരീക്ഷം മെല്ലെ ചൂട് പിടിച്ചത് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പൈൻ മരങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മമായ സുഗന്ധം വഹിച്ചുകൊണ്ട്, തെളിഞ്ഞ ഇളംകാറ്റ് പർവതങ്ങളിലൂടെ തടാകത്തിനരികിലേക്ക് വന്നത് ചെറുതല്ലാത്ത ചൂടിൽ ഞങ്ങൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമായി.

ബോട്ടിങ്ങിനു ശേഷം തടാകകരയിലെ ചന്തകൾക്കരികിലൂടെ വെറുതെ നടന്നു. അങ്ങനെ പതുക്കെ നീങ്ങുമ്പോഴാണ് മുകളിൽ ഹെലികോപ്റ്റർ ശബ്ദം മുഴങ്ങിയത്. പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് പുക ഉയരുന്നതും കാണാൻ കഴിഞ്ഞു. തീ പിടിച്ചത് അണയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായി എത്തിയതായിരുന്നു ഹെലികോപ്റ്റർ. ചൂട് തുടങ്ങുമ്പോൾ ഇതുപോലെ പലപ്പോഴും കാട്ടുതീ അവിടെ പതിവാണെന്നു ഗൈഡ് പറഞ്ഞു..

ബോട്ടിംഗിനു പുറമേ, വൈവിധ്യമാർന്ന ആസ്വാദ്യകരമായ വേറെയും ഇനങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും സമയക്കുറവുകാരണം അധികമൊന്നും ഞങ്ങൾക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. സന്ദർശകർക്ക് തടാകക്കരയിലെ പാതകളിലൂടെ കുതിരസവാരി പരീക്ഷിക്കാം, ചുറ്റുമുള്ള പച്ചപ്പിലൂടെ അലസമായി നടക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട് വിശ്രമിക്കാം. മീൻപിടുത്തം, ചെറിയ സവാരികൾ, എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിനോദങ്ങൾക്കും നോഹർ തടാകത്തിൽ അവസരമുണ്ടായിരുന്നു. മകൻ ഇഷാന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവനായി ഇലക്ട്രിക്ക് സ്‌കൂട്ടർ ഓടിക്കുവാനുള്ള അവസരം വിനിയോഗിച്ചു.

_{കവർ: ജ്യോതിസ് പരവൂർ}

യുദ്ധകാലം ഓര്‍മ്മയില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നവരായിരുന്നു സംഘത്തിലെ മിക്കവാറും പേര്‍. അന്ന് വിയറ്റ്നാമിലെ അമേരിക്കന്‍ ഇടപെടലുകള്‍ക്കെതിരെ നടന്ന പ്രതിഷേധജാഥയില്‍ പങ്കെടുത്ത അനുഭവം സോമന്‍ പൊന്നമ്പലത്ത് ഇങ്ങനെ ഓര്‍മ്മിച്ചു:

“1965–66 കാലം. ഞാൻ ബത്തേരി ഗവ: സർവജനസ്കൂളിൽ ഒമ്പതിലോ പത്തിലോ പഠിക്കുന്ന കൊച്ചു പയ്യൻ. ഹോ ചി മിന്‍റെ നേതൃത്വത്തിൽ വിയറ്റ്നാം ജനതയാകെ അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിനെതിരെ പോരാടുന്ന കഥകൾ വീട്ടിൽ വന്നിരുന്ന ദേശാഭിമാനി പത്രത്തിലൂടെ ആവേശത്തോടെ വായിച്ചിരുന്ന ദിവസങ്ങൾ.

അന്നത്തെ കെ എസ് എഫ് – ഇന്നത്തെ എസ് എഫ് ഐ – ആ വർഷത്തെ ആഗസ്റ്റ് 15, ‘വിയറ്റ്നാം ദിനം’ ആയി ആചരിക്കാൻ ആഹ്വാനം നൽകിയിരുന്നു. സ്കൂളിലെ പതാകയുയർത്തലിന് ശേഷം ഞങ്ങൾ കുറച്ചു വിദ്യാർത്ഥികൾ ജാഥയായി ബത്തേരി ടൗണിലേക്കിറങ്ങി; വിയറ്റ്നാമിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വിളിച്ചു.മാർ ബേസിൽ ടാക്കീസ് കടന്ന് ചുങ്കത്തോടടുത്ത ജാഥയെ ടൗണിൽ നിന്നെത്തിയ കെ.എസ് യു സംഘം ആക്രമിച്ചു. കുട്ടികളായ ഞങ്ങൾ മഴ പെയ്യുന്ന വഴികളിലൂടെ നാനാദിശകളിലേക്ക് ചിതറിയോടി. വീട്ടിലെത്തിയ ഞാൻ മൂന്ന് നാലു ദിവസം പനിച്ചുകിടന്നു. വിയറ്റ്നാമിനോടുള്ള അന്നത്തെ ആ സ്നേഹം പൊള്ളുന്ന ഒരു പനിയായി മനസ്സിൽ കിടന്നു.

ദശകങ്ങൾക്കിപ്പുറം ഒരു വിദേശയാത്രയ്ക്ക് പദ്ധതിയിട്ടപ്പോൾ, ‘വിയറ്റ്നാമിലേക്ക് പോകാം’ എന്ന നിർദ്ദേശം ഞാന്‍ മുന്നോട്ട് വെച്ചു. സുഹൃത്തുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ അത് സ്വീകരിച്ചു.”
കു ചി ടണലുകളും വിയറ്റ്കോങ് ഒളിപ്പോരാളികള്‍ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ആയുധങ്ങളും എതിരാളികളെ കുരുക്കാന്‍ അവരൊരുക്കിയിരുന്ന പല തരം കെണികളും ചുറ്റിനടന്നുകണ്ടു-
ഗൈഡ് അന്നത്തെ കഥകള്‍ വിസ്തരിച്ചു-
അത് ചരിത്രവഴികളിലൂടെയുള്ള നടത്തവുമായിരുന്നു.

“അന്ന് ഈ നടപ്പാതകളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നോര്‍ക്കണം. എവിടെയൊക്കെയാണ് ചതിക്കുഴികള്‍ – എവിടെയൊക്കെയാണ് ഭൂഗര്‍ഭപാതകളിലേയ്ക്കുള്ള തുരങ്കമുഖങ്ങള്‍ എന്നറിയാന്‍ കല്ലിലും പാറയിലും അവര്‍ കുഞ്ഞിക്കുഞ്ഞി അടയാളങ്ങള്‍ കോറിവെച്ചിരുന്നു.

അത്തരം ഒരു ‘+’ ഞങ്ങള്‍ക്കായി ഗൈഡ് തൊട്ടുകാണിച്ചു. അങ്ങനെ ചിലതൊക്കെ സന്ദര്‍ശകര്‍ക്കായി പിന്നീട് കഥയില്‍ എഴുതിച്ചേര്‍ക്കപ്പെട്ടവയായും ഉണ്ടാവാം. എന്നാലും ഉണങ്ങിയ ഇലകള്‍ മൂടി നാട്യങ്ങളില്ലാതെ കിടന്ന ആ വനഭൂമിക്കടിയില്‍ അന്നെന്നോ നടന്ന പടനീക്കങ്ങളുടെ ദൃശ്യങ്ങളും ‘നിശബ്ദമായ’ ഒച്ചപ്പാടും കവി പറഞ്ഞതുപോലെ, ‘കണ്ണടയ്ക്കുക – കാണാം ; കാത് പൊത്തുക – കേള്‍ക്കാം’ എന്നതാണ് സത്യം.

ഞെരുങ്ങി മാത്രം പ്രവേശിക്കാവുന്ന – മെലിഞ്ഞ ഒരാള്‍ക്ക് നിവര്‍ന്നുനി ല്‍ക്കാന്‍ മാത്രം കഴിയുന്ന- ‘ഒളിക്കുഴിക’ളില്‍ ഇറങ്ങി, . മുകളില്‍ ലോഹത്തകിടിട്ട് മൂടി, പുറത്ത് ഉണക്കിലകള്‍ വിതറിച്ച്, താത്ക്കാലികമായി ‘മണ്‍മറഞ്ഞും’,കുനിഞ്ഞും കൂടുതല്‍ കുനിഞ്ഞും ടണലിന്‍റെ ഒരറ്റത്ത് മുങ്ങി ഇരുട്ടിലൂടെ നീങ്ങി മറ്റേയറ്റത്ത് പൊങ്ങിയും, ഞങ്ങളില്‍, ഞാനടക്കം ചിലര്‍, (സമാധാനാന്തരീക്ഷത്തിലാണെങ്കിലും) അന്നത്തെ അവരുടെ ജീവിതത്തിന്‍റെ രുചിയറിയാന്‍ ഒരു ശ്രമം നടത്തി.

ഇന്ന്, മറ്റൊരു രാജ്യത്തിന്‍റെ പരമാധികാരത്തെ – നിലനില്‍പ്പിനെത്തന്നെയും – ചോദ്യം ചെയ്ത് അതേ യു എസ് എ തുടങ്ങിയ ഒരു യുദ്ധത്തിന് നടുവിലാണ് ലോകം.ഞങ്ങളുടെ വഴിക്കൊന്നും ആയിരുന്നില്ലെങ്കിലും ‘അന്തരീക്ഷത്തില്‍ യുദ്ധത്തിന്‍റെ തീയും പുകയും ഒതുങ്ങിക്കഴിഞ്ഞിട്ട് മതിയായിരുന്നു യാത്ര’ എന്ന് ചെറിയ ആശങ്കകളോടെയാണ് ബന്ധുക്കളിലും സുഹൃത്തുക്കളിലും പെട്ട ചിലരെങ്കിലും ഞങ്ങളെ യാത്രയാക്കിയത്. ഹാ നോയിലും ദ നാംഗിലും ഹോ ചി മിന്‍ സിറ്റിയിലും കൂടെ വന്ന ഗൈഡുകള്‍ നൂറ്റാണ്ടുകളായി വിയറ്റ്നാം കടന്നുപോന്ന അധിനിവേശങ്ങളെ കുറിച്ച് വാചാലരായി.

‘രണ്ട് രാജ്യങ്ങളുടെ ഭരണാധികാരികള്‍ സ്വന്തം സൈന്യങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ച് അന്യോന്യം ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. ഒരു സംഘം ജയിക്കുകയും മറ്റേത് തോല്‍ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടുമാത്രം ഒരു രാജ്യം ഇനിയൊന്നിന് അടിമപ്പെടുന്നു എന്നെങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്?’ എന്ന അര്‍ത്ഥത്തില്‍ മനുഷ്യന്‍റെ ‘യുദ്ധസംസ്ക്കാര’ത്തെ അപഗ്രഥിക്കുകയും ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട് ലിയോ ടോള്‍സ്റ്റോയ് War and Peace ല്‍.

ജയിച്ചതും തോറ്റതുമായ ഭരണാധികാരികള്‍ ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം പിടിക്കും. യുദ്ധത്തിന്‍റെ കഷ്ടനഷ്ടങ്ങള്‍ അനുഭവിക്കുന്ന ജനം ചിത്രത്തിന് പുറത്താണ്, അന്നും ഇന്നും എന്നും.
സങ്കീര്‍ണശാഖകളായി പിരിയുന്ന ടണല്‍ – ശൃംഘലയുടെ മൊത്തം ദൈര്‍ഘ്യം, അദ്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന, 250 കിലോമീറ്റര്‍ വരുമത്രെ. നീളം കൂടുതലുള്ള ഒരു തുരങ്കത്തെ കുറിച്ച് ഗൈഡ് പറഞ്ഞത് കൈകാല്‍ മുട്ടുകള്‍ക്കോ ഹൃദയത്തിനോ എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നമുള്ളവര്‍ അതില്‍ കയറാന്‍ മുതിരരുതെന്നാണ്.

“മുട്ടില്‍ ഇഴഞ്ഞുതന്നെ മുന്നോട്ട് പോകേണ്ടതുണ്ട്.”

കാട്ടില്‍ അവിടവിടെ വലിയ ഉറുമ്പിന്‍ പുറ്റുകള്‍ കണ്ടു. അവയുടെ കൂട്ടത്തില്‍ മനുഷ്യനിര്‍മ്മിതമായവയും ഉണ്ട് എന്ന് കേട്ടപ്പോള്‍ കൌതുകം തോന്നി. ഒളിയുദ്ധത്തിനിടെ പോരാളികള്‍ക്ക് ‘അടപ്പ്’ പൊക്കി പൊടുന്നനെ ഒരു തുരങ്കത്തിലേയ്ക്ക് രക്ഷപ്പെടാന്‍ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുള്ളവയായിരുന്നത്രെ അവ. തുരങ്കങ്ങള്‍ക്കായി നീക്കം ചെയ്ത മണ്ണുപയോഗിച്ചാണ് ഇവ നിര്‍മ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, അകത്ത് വായുസഞ്ചാരം ഉറപ്പിക്കുന്ന സുഷിരങ്ങള്‍ ഉണ്ട് പുറ്റുകള്‍ക്ക് മുകളിലും വശങ്ങളിലും.

ഹോ ചി മിന്‍റെ മുഖമുള്ള ഒരു സ്മരണിക വിയറ്റ്നാമിന്‍റെ ഓര്‍മ്മയ്ക്കായി വാങ്ങണമെന്ന മോഹമുണ്ടായിരുന്നു സോമന്. ഹാ നോയിയിലും ദ നാംഗിലും ഹോ ചി മിന്‍ സിറ്റിയിലും സ്മരണികകള്‍ വില്‍ക്കുന്ന കടകളില്‍ ചുറ്റിനടന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്ക് കാണാനായത് മൂന്നേമൂന്ന് കുഞ്ഞിപ്രതിമകളാണ്. അവയാകട്ടെ ആവശ്യത്തില്‍ കൂടുതല്‍ തിളക്കവും മിനുപ്പുമായി വികാരരഹിതപ്ലാസ്റ്റിക് രൂപങ്ങളായിരുന്നു.

മാര്‍ക്കറ്റില്‍ ചുറ്റിത്തിരിയവേ സംസാരിക്കാന്‍ താത്പര്യം കാണിച്ച രണ്ട് വ്യാപാരികളോട് ഞങ്ങള്‍ അതേ കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. വ്യത്യസ്തനഗരങ്ങളില്‍ വെച്ച് കണ്ടുമുട്ടിയവരായിരുന്നെങ്കിലും രണ്ടുപേരും തന്നത് ഏറെക്കുറെ ഒരേ വിശദീകരണമായിരുന്നു.

“നിങ്ങള്‍ ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്ക് ഗാന്ധിജി എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെയാണ് ഞങ്ങള്‍ക്ക് അങ്ക്ള്‍ ഹോ. സന്ദര്‍ശകര്‍ക്ക് മുന്നില്‍ ഒരു വില്‍പ്പനച്ചരക്കാക്കി അദ്ദേഹത്തെ അവതരിപ്പിക്കാന്‍ വിയറ്റ്നാംകാര്‍ക്ക് കഴിയില്ല.”

കടയില്‍ തത്ക്കാലം ഞങ്ങള്‍ മാത്രമായിരുന്നത് കൊണ്ട് സംഭാഷണം അല്പം കൂടി മുന്നിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകാന്‍ ഒരു ശ്രമം നടത്തി. കടയ്ക്ക് മുന്നില്‍ മാല പോലെ ഒരറ്റം മുതല്‍ മറ്റേയറ്റം വരെ ചെറിയ ചുവന്ന പതാകകള്‍ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സന്ദര്‍ശിക്കാനായ മൂന്ന് നഗരങ്ങളിലും പൊതുവിടങ്ങളിലെല്ലാമുള്ള കാഴ്ചയായിരുന്നു അത്.
ഇടവിട്ടിടവിട്ട് രണ്ടുതരം പതാകകള്‍ :
‘അരിവാളും ചുറ്റികയും’ അടയാളപ്പെടുത്തിയവ;
‘ചുവന്ന പശ്ചാത്തലത്തിലെ സുവര്‍ണ്ണനക്ഷത്രം’ അടയാളപ്പെടുത്തിയവ.

“രക്തത്തെ ധ്വനിപ്പിക്കുന്ന ചുവപ്പിന് നടുവിലെ സുവര്‍ണനക്ഷത്രമാണ് ദേശീയപതാക. അരിവാളും ചുറ്റികയും പാര്‍ട്ടിയുടെ കൊടിയാണ്. വിയറ്റ്നാം ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രമാണ്.“

“കമ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണത്തെ കുറിച്ച് നിങ്ങളുടെ – ജനങ്ങളുടെ – അഭിപ്രായം പറയാമോ ? “

“അല്ലലില്ലാത്ത ജീവിതമാണ് ഞങ്ങളുടേത്. സ്ത്രീസുരക്ഷയിലും അവരുടെ തൊഴില്‍ രംഗത്തും ഉയര്‍ന്ന നിലവാരമാണ് രാജ്യത്തിന്. ഒരു സ്ത്രീക്ക് പകലോ രാത്രിയോ എപ്പോള്‍ വേണമെങ്കിലും രാജ്യത്തിന്‍റെ ഏത് ഭാഗത്തും ഒറ്റയ്ക്ക് ധൈര്യമായി സഞ്ചരിക്കാം. കുറ്റമറ്റ സമൂഹം എന്ന് ഞാന്‍ പറയില്ല. തിരക്കില്‍ നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തെറ്റിച്ച് ബാഗോ പണമോ മോഷ്ടിക്കുന്നവരുണ്ട്. ഇങ്ങനെയുള്ള ചന്തകളില്‍ കൈയിലുള്ള വിലപ്പിടിച്ച സാധനങ്ങള്‍ കരുതലോടെ സൂക്ഷിക്കണം എന്ന് ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്കും മുന്നറിയിപ്പ് തരുന്നു. വിലപേശല്‍ ശീലമില്ലാത്ത സന്ദര്‍ശകരെ അന്യായവില പറഞ്ഞും വാങ്ങിയും കുടുക്കുന്ന കച്ചവടക്കാരും ഉണ്ട്. ഞാന്‍ പറയുന്നത് എന്‍റെ വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായമാണ്. ഇതെല്ലാവരുടേയും കാഴ്ചപ്പാടാവണമെന്നില്ല. സ്കൂളുകളില്‍ ഇപ്പോഴും കമ്യൂണിസം ഒരു വിഷയമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്‍റെ, മുഷിപ്പിക്കുന്ന, എന്നാല്‍ ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത ഭാഗമായി എല്ലാവരും അത് പഠിച്ചെടുക്കുന്നു. “

വായ്ക്ക് മീതെ കൈ കൊണ്ട് മറച്ചുപിടിച്ച് ശബ്ദം താഴ്ത്തി അയാള്‍ തുടര്‍ന്നു :

“ഞാനിങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൂട. അന്തരീക്ഷത്തിന്, നമുക്ക് കാണാനും കേള്‍ക്കാനുമാവാത്ത കണ്ണുകളും കാതുകളുമുണ്ട്. ഭരണകാര്യങ്ങള്‍ എതിര്‍പ്പില്ലാതെ സര്‍ക്കാരിനെ ഏല്‍പ്പിച്ച് നമ്മുടെ പാട്ടിന് ജീവിച്ചുപോകുക എന്നതാണ് ഞങ്ങളുടെ രീതി. ആശയമെന്ന നിലയില്‍ നല്ലതാണെങ്കിലും പ്രായോഗികതലത്തില്‍ കമ്യൂണിസത്തിന് പല പരിമിതികളുമുണ്ട്. വെള്ളം ചേര്‍ത്ത കമ്യൂണിസമാണ് വിയറ്റ്നാം പിന്തുടരുന്നത്. സ്വന്തമായി സ്വത്ത് സമ്പാദിക്കാനും കൈവശം വെയ്ക്കാനും കഴിയുന്ന ചുറ്റുപാടിലേ ജനങ്ങള്‍ക്ക് അദ്ധ്വാനിക്കാന്‍ താത്പര്യമുണ്ടാവൂ. അമേരിക്കക്കെതിരെയുള്ള യുദ്ധത്തില്‍ ഞങ്ങളെ നയിച്ച അങ്ക്ള്‍ ഹോ രാജ്യത്തെ ഒന്നിപ്പിക്കാന്‍ കണ്ടെത്തിയ ഒരു ഉപായച്ചരടായിരുന്നു കമ്യൂണിസം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവരുണ്ട്. മറ്റൊരു കാര്യം പറയാനുള്ളത് ഉള്ളവരും ഇല്ലാത്തവരും തമ്മില്‍ ഇന്ത്യയിലുള്ള വ്യത്യാസം ഞങ്ങളുടെ നാട്ടിലില്ല എന്നതാണ്.”

തൊഴില്‍ മേഖലയില്‍ സ്ത്രീകള്‍ ഒരു നിര്‍ണ്ണായകശക്തിയായി എല്ലായിടത്തും അനുഭവപ്പെട്ടു. റെസ്റ്റോറന്‍റുകളിലെ പരിചാരികവൃത്തിയിലും, തെരുവോരക്കച്ചവടങ്ങളിലും, ചിത്രങ്ങളും കൌതുകവസ്തുക്കളും നിര്‍മ്മിച്ച് വില്‍ക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളിലും സന്ദര്‍ശകരെ കയറ്റിയ വഞ്ചി തുഴയുന്നതിലും, കൃത്രിമ മുത്ത് നിര്‍മ്മാണകേന്ദ്രത്തില്‍ ആദ്യന്തമുള്ള ജോലികളിലും ഏര്‍പ്പെട്ട് ഒട്ടേറെ സ്ത്രീകളെ കാണാന്‍ കഴിഞ്ഞു.

ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളുമായി ഞങ്ങളുടെ ആള്‍ക്കാര്‍ മാത്രമായിരുന്നു സംഘത്തില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നതെങ്കിലും ഒരു ടൂര്‍ ഏജന്‍റ് ക്രമീകരിച്ചുതന്ന യാത്ര എന്ന വ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നു വിയറ്റ്നാം യാത്രയ്ക്ക്. ദിവസവും രാവിലെ ഏഴര മണിയോടെ ഹോട്ടലിലെ complimentary breakfast കഴിച്ച് തയ്യാറായി നില്‍ക്കണം. വഴിയില്‍ ഉച്ചഭക്ഷണവും അത്താഴവും കഴിച്ച് മുറിയില്‍ തിരിച്ചെത്തിയിരുന്നത് രാത്രി പത്ത് മണിയോടെ. അതിനിടയില്‍ കഴിയാവുന്നത്ര കാഴ്ചകള്‍ കാണുക എന്നതായിരുന്നു കാര്യം.

മുതിര്‍ന്ന വ്യക്തികള്‍ അടങ്ങിയ സംഘം എന്ന നിലയില്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക് കേബ്ള്‍ കാര്‍ അടക്കമുള്ള സാഹസികത(!)കളില്‍ താത്പര്യം കാണില്ലെന്ന് കരുതിയിരുന്നതായി ഗൈഡുകളില്‍ പ്രായം കുറഞ്ഞയാള്‍.പറഞ്ഞു ! ‘മുന്‍വിധികള്‍ കൊണ്ടുനടന്ന് സന്ദര്‍ശകരെ മുഷിപ്പിക്കരുത്’ എന്ന് അല്പം മയമില്ലാത്ത ഭാഷയില്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക് അയാളെ തിരുത്തേണ്ടി വന്നു. കഴിഞ്ഞ തലമുറയിലെ പ്രശസ്ത കഥകളി കലാകാരനെ പോലെ ‘ഞാന്‍’, ‘എനിക്ക്’,എന്നെ തുടങ്ങിയ വാക്കുകള്‍ക്ക് പകരം സ്വന്തം പേര്‍ ചേര്‍ത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന പയ്യന്‍ കണ്ണില്‍ വെള്ളം നിറച്ചു.

യാത്രകള്‍ക്കിടെ ഒരു ഹാനോയ് റെസ്റ്റോറന്‍റില്‍ നിന്ന് പ്രസിദ്ധമായ വിയറ്റ്നാമീസ് ‘മുട്ടക്കാപ്പി’ കുടിച്ചു. 1940 കളില്‍ ഇന്‍ഡോചൈന യുദ്ധകാലത്ത് വിയറ്റ്നാമിലെ പാലിന്‍റെ ദൌര്‍ലഭ്യമാണ് ഒന്ന് വഴി മാറ്റി ചവിട്ടാന്‍ ങ്ഗുയെന്‍ വാന്‍ ഗ്യാന്‍ഗ് എന്ന ബാര്‍ ജീവനക്കാരനെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. കടുപ്പമുള്ള റോബസ്റ്റ കോഫിയില്‍ condensed milk ചേര്‍ത്ത് കൊഴുപ്പിച്ച്, മുട്ട പൊട്ടിച്ചൊഴിച്ച്, പതപ്പിച്ചാണ് ഇതുണ്ടാക്കുന്നത്. ദശകങ്ങളായി, മധുരമിടാത്ത കടുപ്പമുള്ള കോത്താസ് കോഫി ശീലിച്ച നാവ് ഒന്നു പകച്ചു – ചെറുതായി പ്രതിഷേധിച്ചോ എന്നും സംശയം.

ബസ്സില്‍ ഡ്രൈവറുടെ സീറ്റിന് മുന്നിലെ പ്രതിമ വെറും ഒരു പ്രതിമയല്ലെന്ന് ആദ്യം കണ്ടപ്പോള്‍ തന്നെ തോന്നിയിരുന്നു. നമ്മുടെ നാട്ടില്‍ വാഹനങ്ങളില്‍ കാണാറുള്ള ദൈവപ്രതിമകളും ചിത്രങ്ങളും യാത്രക്കാരെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന നിലയിലാണ് കണ്ടിട്ടുള്ളത്. വിയറ്റ്നാമിലെ ബസ്സില്‍ കണ്ട സ്ത്രീ പ്രതിമ യാത്രക്കാരെ പോലെ, മുന്നിലെ വഴിയിലേയ്ക്ക് കണ്ണ് നട്ടാണ് നില്‍പ്പ്!

“അത് ലേഡി ബുദ്ധയാണ്!” ഗൈഡ് പറഞ്ഞു.

സ്ത്രീബുദ്ധനോ?

“കരുണയുടെയും സഹാനുഭൂതിയുടെയും ദേവി. നമുക്ക് പോകാനുള്ള വഴികളില്‍ കാവല്‍ നോട്ടവുമായാണ് ആ നില്‍പ്പ്. ദ നാങ്ഗിലെ. 220 അടി പൊക്കത്തില്‍ തീര്‍ത്ത പ്രതിമ കാണാതെ മടങ്ങേണ്ടിവന്നു ഞങ്ങള്‍ക്ക്. (നേരത്തേ പറഞ്ഞ പ്രായം കുറഞ്ഞ ഗൈഡ് ആ ‘സാഹസികത’യില്‍ നിന്ന് ഞങ്ങള്‍ ‘മുതിര്‍ന്ന പൌര’ന്മാരെ ഒഴിവാക്കിയതാവാം എന്ന് ഇപ്പോള്‍ തോന്നുന്നു.). ട്വോങ് ഫട് ബ ക്വാന്‍ ആം എന്നാണ് പ്രതിമയുടെ ആധികാരികനാമം. അഭയമന്വേഷിച്ചെത്തുന്ന എല്ലാവരെയും കാണാനും ആശ്വസിപ്പിക്കാനും പോന്ന മട്ടില്‍ ആയിരം കണ്ണും ആയിരം കൈയുമായും ഒരു രൂപമുണ്ട് അവലോകിതേശ്വരന്‍റെ പല രൂപങ്ങളില്‍ ഒന്നായ സ്ത്രീ ബുദ്ധന്.
വീടിനുള്ളിലാണെങ്കിലും മുഖാമുഖം നോക്കുന്ന മട്ടിലല്ലാതെ അല്പം ഉയരത്തില്‍ നിന്ന് നമ്മുടെ പരിസരത്തില്‍ ശ്രദ്ധിക്കാന്‍ കഴിയുന്ന മട്ടില്‍ വേണം പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കാന്‍.

കവർ : സുധീർ MA

വിഡിയോകൾ: സോമൻ പൊന്നമ്പലത്ത്

മോയ് ക്വോക് ഡോയ് ലാ മോട്ട് ക്വോന്‍ സാച് ചി കോ മോട്ട് ബാന്‍ ഇന്‍ ഡുയ് ന്‍ഹാറ്റ്.

ഒരു വാക്യം എഴുതി വിയറ്റ്നാമീസിലേയ്ക്ക് ഭാഷാന്തരപ്പെടുത്തിയതാണ് മുകളിൽ. എഴുതുമ്പോള്‍, ‘ലാ’ പോലെ ഒന്നോ ‘മോയ്’ പോലെ ഒന്നരയോ മലയാളം അക്ഷരങ്ങളില്‍ ഒതുങ്ങും ഈ ഭാഷയിലെ വാക്കുകള്‍. വിയറ്റ്നാം, ഹാനോയ് , ദനാംഗ്, ഹോചിമിന്‍ എന്നീ വാക്കുകള്‍ യഥാക്രമം ‘വിയ്റ്റ് നാം’ ഉം ‘ഹാ നോയ്’ ഉം ‘ദ നാംഗ്’ ഉം ‘ഹോ ചി മിന്‍’ ഉം ആണ് !

അനുനാസികങ്ങളുടെ ചരടില്‍ കൊരുത്ത് ചിലമ്പിച്ച ശബ്ദത്തില്‍ ഈണത്തിലും ഉച്ചത്തിലും രണ്ടുപേര്‍ തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിന്‍റെ ഭാഗമായി അത് കാതിൽ വീഴുമ്പോൾ കുശലപ്രശ്നമാണോ വാക്കേറ്റമാണോ നടക്കുന്നത് എന്നറിയാന്‍ നമുക്കവരുടെ മുഖഭാവം – അല്ല, ശരീരഭാഷ നോക്കേണ്ടിവരും ! മുഖഭാവത്തെ ‘inscrutable’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാനാണെനിക്കിഷ്ടം – മുഖത്തൊരു തിരശ്ശീലയിട്ടതുപോലെ!

പാതയോരത്ത്, കെട്ടിടത്തിന്‍റെ ചായ്പ്പ് പോലെ തോന്നിച്ച സ്ഥലത്ത് ഒരു സ്ത്രീ ഒറ്റയ്ക്ക് നടത്തിയിരുന്ന കടയില്‍ ഓരോ വിയറ്റ്നാമീസ് കാപ്പി കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ഞങ്ങള്‍. മുന്നിലെ റോഡില്‍ ഇരുചക്രവാഹനങ്ങളുടെ ഇടതടവില്ലാത്ത ഒഴുക്ക്. മറ്റ് വാഹനങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുക ബൈക്കുകളാണ് – അവയുടെ എണ്ണം കൊണ്ടും വേഗം കൊണ്ടും.

ഞങ്ങള്‍ രണ്ടുപേര്‍ ഒഴികെയുള്ളവര്‍, ഹോട്ടല്‍ മുറിയില്‍ കയറി അര മണിക്കൂര്‍ വിശ്രമിച്ച്, അടുത്തൊരു മാര്‍ക്കറ്റ് കാണാന്‍ പോയിരിക്കുകയായിരുന്നു. ക്ഷീണം തോന്നിയതുകൊണ്ട് ഞങ്ങള്‍ മുറിയിലിരുന്നേയുള്ളു. തിരക്കുള്ള തെരുവില്‍ ഭേദപ്പെട്ട സൌകര്യങ്ങളുള്ള ഹോട്ടലില്‍ എട്ട് മുറികളാണ് ഞങ്ങള്‍ പതിനാറ് പേര്‍ക്കായി ഏര്‍പ്പാട് ചെയ്തിരുന്നത്.

സന്ധ്യക്ക് തൊട്ടുമുന്‍പേ പരിസരം ചുറ്റിനടന്നുകാണാന്‍ ഇറങ്ങിയതായിരുന്നു. പാതക്കിരുവശവും നടപ്പാതയുണ്ട്. പക്ഷേ വാഹനങ്ങള്‍ പാര്‍ക്ക് ചെയ്തും വഴിയോരക്കച്ചവടങ്ങള്‍ കൈയേറിയും നടക്കാന്‍ സ്ഥലം കുറവായിരുന്നു. ഇടയ്ക്ക് ഒരു ഇരുചക്രവാഹനത്തിന് മാത്രം പോകാവുന്ന വീതിയില്‍ കെട്ടിടങ്ങള്‍ക്കിടയിലൂടെ അടുത്ത തെരുവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തീര്‍ത്തൂം ഇടുങ്ങിയ വഴികളും കണ്ടു. അവയിലൂടെ പൊടുന്നനെ തൊട്ടുമുന്നില്‍ ഇടവിട്ടിടവിട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട വാഹനങ്ങളുടെ നിര ഞങ്ങളുടെ നടത്തത്തിന് തടയിട്ടു.

കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങള്‍ തിങ്ങിയ തെരുവായതുകൊണ്ടാവാം ആ തിരക്കും ബഹളവും. എയര്‍പോര്‍ട്ടില്‍ നിന്ന് ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന് ഹോട്ടലിലേയ്ക്കും അത് കഴിഞ്ഞ് താമസസ്ഥലത്തേയ്ക്കും ബസ്സില്‍ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോള്‍ ഹാനോയിയിലെ കുറ്റമറ്റ നിരത്തുകളും ഇരുവശവുമുള്ള വീതിയേറിയ നടപ്പാതകളും വഴിയോരവൃക്ഷങ്ങളും മതിപ്പോടെ കണ്ട് ആസ്വദിച്ചവരായിരുന്നു ഞങ്ങള്‍.

കാല്‍നടയാത്ര വഴിമുട്ടിയപ്പോള്‍ ചായ്പ്പിലെ കടയായിരുന്നു മുന്നില്‍. കാപ്പി ഓർഡർ ചെയ്യുന്നതിന് മുന്‍പ് ഞങ്ങള്‍ വില ചോദിച്ചു.

“25…!”

25 എന്നാൽ 25 അല്ല – 25000 ഡോങ് ആണ്! രണ്ടും രണ്ടും ഒന്നും ലക്ഷങ്ങളുടെ ഓരോ നോട്ട് ചേർന്ന് അഞ്ച് ലക്ഷം ഡോങ് കൈയിൽ കരുതിയിരുന്നു. ചെറിയ തുകകളുടെ നോട്ടുകൾ വേണ്ടിയിരുന്നു. പാലിന് പകരം condensed milk ചേര്‍ത്തുള്ള കടുപ്പം കൂടിയ കാപ്പി ചൂടോടെ രുചിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ രണ്ട് ലക്ഷത്തിന്‍റെ ഒരു നോട്ട് മേശപ്പുറത്ത് വെച്ചു. 1,00,000 ത്തിന്‍റെയും 50,000 ത്തിന്‍റെയും 20,000 ത്തിന്‍റെയും 5,000 ത്തിന്‍റെയും ഓരോ നോട്ട് അനായാസം ബാക്കിയായി എടുത്ത് തന്നപ്പോൾ എന്നിലെ കണക്ക് മാഷ് സന്തോഷിച്ചു. (5000 ഡോങ് നോട്ട് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ നോട്ടുകളെ പോലെ പേപ്പര്‍ കോട്ടണില്‍ അടിച്ചതാണ്. ബാക്കിയുള്ളവയെല്ലാം പോളിമര്‍ നോട്ടുകളാണ്. മുഷിയുകയോ ചുളിയുകയോ ചെയ്യാത്ത പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകള്‍.) ബൈ പറഞ്ഞ് കൈ ഉയർത്തിയപ്പോൾ വല പോലെ ചുളി നിറഞ്ഞ അവരുടെ മുഖം തെളിഞ്ഞു. കണ്ണുകള്‍ ചിമ്മി – വർണാന്ധങ്ങളായ എന്‍റെ കണ്ണുകൾക്കും മനസ്സിലാവുന്ന – ഒരു മുഴുമഞ്ഞച്ചിരിയിൽ അത് വിടർന്നു.

ഹാനോയിയില്‍ ആദ്യദിവസത്തെ ബസ് യാത്രയിലായിരുന്നു. യു എസ്സിൽ കണ്ട് അദ്‌ഭുതപ്പെട്ട ഇടതുവശഡ്രൈവിങ് ആണ് വിയറ്റ്‌നാമിലും. ഡ്രൈവർ ഇരിക്കുന്നത് ഇടതുവശത്ത്. യാത്രക്കാർക്ക് കയറാനും ഇറങ്ങാനുമുള്ള വാതിൽ വലത് വശത്ത്. മുന്നിലുള്ള വണ്ടിയെ ഓവർടേക് ചെയ്യുന്നത് ഇടതുവശത്തുകൂടെ. സുഖമുള്ള ഒരാശയക്കുഴപ്പം അനുഭവപ്പെടും.

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എട്ടര മണിക്ക് പ്രാതൽ കഴിച്ച് ബസ്സിൽ ഞങ്ങൾ യാത്ര തിരിച്ചു. അല്പദൂരം പോയിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പാതയോരത്ത് നിന്ന് മാറി തുറന്ന പ്രദേശത്ത് ശ്മശാനത്തിന്‍റെ പരിഷ്ക്കരിച്ച ഒരു പതിപ്പ് കണ്ണില്‍ പെട്ടു. മിക്കവാറും എല്ലാ അസ്ഥിമാടങ്ങള്‍ക്ക് മേലെയും ഒന്നും രണ്ടും നിലകളില്‍ ഒതുക്കമുള്ള (കളി?)വീടുകള്‍ ഉയര്‍ന്നുനില്ക്കുന്നു. അല്പസമയം കഴിഞ്ഞ് അതേ കാഴ്ച വീണ്ടും –

മൂന്നാമതും ആവര്‍ത്തിച്ചപ്പോള്‍, ഗൈഡിനോട് ചോദിച്ചു.

വിയറ്റ്നാമിനെ കുറിച്ച് എന്തു ചോദിച്ചാലും മറുപടി തരാം എന്നായിരുന്നു നാല്‍പ്പതുകാരനായ ടിം ഏറ്റിരുന്നത്. അത് വെറുംവാക്കായിരുന്നില്ല. രണ്ടോ മൂന്നോ മണിക്കൂര്‍ ബസ്സിലിരിക്കേണ്ടിവന്നപ്പോഴും ആ വിവരണങ്ങളിലൂടെ, സംശയനിവാരണങ്ങളിലൂടെ, ഞങ്ങള്‍ വിയറ്റ്നാം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു – അതിന്‍റെ ചരിത്രവഴികളില്‍ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കയായിരുന്നു.

വടക്ക് ഹാനോയിയിലും നടുവില്‍ ദ നാമിലും തെക്ക് ഹോച്ചിമിന്‍ സിറ്റി എന്ന പഴയ സെയ്ഗോണിലും മുമ്മൂന്ന് ദിവസങ്ങള്‍ വീതം ഞങ്ങളുടെ പതിനാറംഗസംഘം താമസിച്ചു – ചുറ്റിനടന്നു – കാഴ്ചകള്‍ കണ്ടു. രണ്ടിടങ്ങളില്‍ വഴികാട്ടികളായി വന്നവര്‍ ചിരിച്ചും തമാശ പറഞ്ഞും രാജ്യത്തിന്‍റെ ചരിത്രം പങ്കുവെച്ചും നല്ല കൂട്ടായിരുന്നു.

കൃത്യമായ ദക്ഷിണപൂര്‍വേഷ്യന്‍ മുഖവും മെലിഞ്ഞ കുറുകിയ ശരീരവുമായിരുന്നു ടിമ്മിന്. സന്ദര്‍ശകഗൈഡിന് വേണ്ട ചുറുചുറുക്കും കാര്യപ്രാപ്തിയും അറിവും സംഭാഷണചാതുരിയുമുണ്ടായിരുന്നു. ആശയവിനിമയത്തിനാവശ്യമായ ഇംഗ്ലീഷും.

ശ്മശാനത്തിലെ കുഞ്ഞിവീടുകളുടെ കഥ പറഞ്ഞു ടിം :

“വിയറ്റ്നാമിലെ ശവസംസ്കാരച്ചടങ്ങുകള്‍ നിങ്ങളുടെ നാട്ടിലുള്ളതില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. മരിച്ചയാളുടെ ജഡം വീട്ടുവളപ്പിലോ അടുത്തുള്ള അവരുടെ നെല്‍പ്പാടങ്ങളില്‍ എവിടെയെങ്കിലുമോ മരം കൊണ്ടുള്ള ശവപ്പെട്ടിയില്‍ കിടത്തി മറ ചെയ്യും.

സംസ്കാരം പക്ഷേ അവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. രണ്ടോ മൂന്നോ വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷം വീണ്ടും കുഴിച്ച് അസ്ഥികൂടം പുറത്തെടുക്കും ! മാംസഭാഗങ്ങള്‍ പൂര്‍ണ്ണമായും മണ്ണില്‍ ലയിച്ചുകഴിഞ്ഞു എന്നുറപ്പുവരുത്തും. അസ്ഥികള്‍ കഴുകി വൃത്തിയാക്കി ചെറിയ പേടകങ്ങളിലാക്കി കുടുംബശ്മശാനത്ത് വിധിപ്രകാരം വീണ്ടും സംസ്കരിക്കും. (കുടുംബവുമായി പരേതർക്കുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്താനും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് മരിച്ചവരുടെ ഓർമ്മ നിലനിർത്താനുമായിട്ടാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്).

രാത്രികളിലാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുക. പകലിന്‍റെ ഒച്ചപ്പാടുകളും പ്രകാശവും പരേതാത്മാക്കളെ അലോസരപ്പെടുത്താതിരിക്കാന്‍ ആണ് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. മരിച്ചവർക്കുള്ള യാത്രയയപ്പ് പൂർണ്ണമാകുന്നത് അന്നത്തെ ചടങ്ങുകളോടെയാണ്.”

പിന്നീട് പലയിടത്തും ‘പ്രേതഭവനകോളനികള്‍’ കണ്ടു. മരണം ഒരവസാനമല്ലെന്നും മരണാനന്തരജീവിതമുണ്ടെന്നും ഇവര്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. വടക്കന്‍ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഈ രീതി പിന്തുടരുന്നവർ കൂടുതല്‍. സ്ഥലപരിമിതിയും മറ്റ് അസൌകര്യങ്ങളും കാരണം പുതിയ തലമുറ ആധുനികവഴികളിലേയ്ക്ക് ചുവട് മാറ്റിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

പകല്‍ ചൂടും രാത്രി തണുപ്പും ഇടയ്ക്കെപ്പോഴോ ഒരു ചാറ്റല്‍ മഴയുമായി ഏറെക്കുറെ നാട്ടിലെ ദിനാന്തരീക്ഷസ്ഥിതിയുടെ തുടര്‍ച്ചയായിരുന്നു വിയറ്റ്നാമില്‍.

ബെങ്ഗളൂരുവില്‍ നിന്ന് ഒന്നാംതിയ്യതി രാത്രി പതിനൊന്നര മണിക്ക് പുറപ്പെട്ട് രാവിലെ ആറ് മണിയോടെ (ഇന്ത്യന്‍ സമയം രാത്രി നാലര മണി) ഹോചിമിൻ സിറ്റിയിലാണ് ഞങ്ങള്‍ വിമാനമിറങ്ങിയത്. നാല് മണിക്കൂറിന് ശേഷം വീണ്ടും വിയറ്റ്ജെറ്റിന്‍റെ വിമാനത്തില്‍ ഹാനോയിലേയ്ക്ക് പറന്നു.

ഡൊമസ്റ്റിക് ടെര്‍മിനലില്‍ പൊതുവേ അനുഭവപ്പെട്ട അസൌകര്യങ്ങള്‍, ജീവനക്കാരുടെ അബോധമായ ‘മെല്ലെപ്പോക്ക്’, അച്ചടക്കമില്ലായ്മ, തിരക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലടക്കം കണ്ട പിടിപ്പുകേട് – എന്നിവയെ കുറിച്ച് പറയാതെ വയ്യ. അത് അന്നത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി തോന്നിയില്ല. ഒമ്പത് ദിവസത്തെ വിയറ്റ്നാം യാത്രയില്‍ അഞ്ച് വിമാനയാത്രകൾ വേണ്ടിവന്നു. യാത്രക്കാരോടും തമ്മില്‍ത്തമ്മിലും ചിരിക്കാത്ത ഫ്ലൈറ്റ് അറ്റന്‍ഡന്‍റ്സ് ആയിരുന്നു അഞ്ചിലും. ഇതുവരെയുള്ള യാത്രകളില്‍ എയര്‍ ഹോസ്റ്റസ് മാര്‍ എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്നോര്‍മ്മയില്ല. ഇങ്ങനെയല്ലായിരുന്നു എന്നൊരു തോന്നല്‍. അവര്‍ക്ക് കിട്ടിയ പരിശീലനം അങ്ങനെയാവാം. ജോലിഭാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മാനസിക പിരിമുറുക്കങ്ങളില്‍ ചിരി വറ്റിപ്പോയതുമാവാം.

സുരേഷ് ബാബു എന്ന് ഞങ്ങളുടെ പ്രിയ ടീം ലീഡറുടെ പേരെഴുതിയ പ്ലക്കാര്‍ഡുമായി ടിം എയര്‍പോര്‍ട്ടില്‍ കാത്തുനില്‍ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. താമസസ്ഥലത്തേയ്ക്കുള്ള യാത്രക്കിടെ മൂന്ന് മണിയോടെ ഉച്ചഭക്ഷണം ഏര്‍പ്പാട് ചെയ്തിരുന്ന ഹോട്ടലില്‍ എത്തി.

വിയറ്റ്‌നാം യാത്ര ഭക്ഷണങ്ങളിലൂടെയുള്ള യാത്രയുമായിരുന്നു. സഞ്ചാരിക്ക് അവശ്യം വേണ്ടത് ഏത് ദേശീയ അപരിചിതരുചിക്കൂട്ടുമായും സന്തോഷത്തോടെ സമരസപ്പെടുന്ന നാവാണ്. ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ ഭക്ഷണം ദഹിപ്പിച്ചെടുക്കാന്‍ പ്രാപ്തമായ പചനവ്യവസ്ഥയും. ഇവയുടെ അഭാവമോ കുറവോ യാത്രയില്‍ പല്ലുവേദന പോലെ രസംകൊല്ലിയാവും.

താമസിച്ച ഹോട്ടലുകളില്‍ മൂന്നിലും ഒരുക്കിയിരുന്ന സൌജന്യപ്രാതല്‍ രുചിയിലും സസ്യ-സസ്യേതര വിഭവങ്ങളുടെ ബാഹുല്യത്തിലും വൈവിദ്ധ്യത്തിലും മികച്ചുനിന്നു.

‘സസ്യാഹാരികൾ ടോമാറ്റോ സോസ് കൂട്ടി ചോറുണ്ണേണ്ടിവരുമെന്ന് സ്വന്തം അനുഭവത്തില്‍ നിന്ന് ബന്ധു സുശീലയ്ക്ക് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു. അത് തീര്‍ത്തൂം അതിശയോക്തിയല്ല. വിയറ്റ്‌നാം അരിയുടെ ചോറിന് തനതായ രുചിയുണ്ട്. കൂട്ടിക്കഴിക്കാന്‍ ഒന്നുമില്ലാതെയും സോയ് സോസോ ഫിഷ് സോസോ മാത്രം ചേര്‍ത്ത് നനച്ച നിലയിലും ‘സ്റ്റിക്കി റൈസ്’ നാട്ടുകാരുടെ ഇഷ്ടഭക്ഷണമാണ്. മസാലകളൊന്നും ചേർക്കാതെ ഉപ്പിട്ട് വെള്ളത്തിൽ വേവിച്ച കാബേജും ബീൻസും വെണ്ടക്കയും വഴുതിനങ്ങയും ഉരുളക്കിഴങ്ങും മധുരക്കിഴങ്ങും ആണ് വേജിറ്ററിയൻ ഇനങ്ങളായി കണ്ടത്. സ്വാദിഷ്ടമായിരുന്നു അവയോരോന്നും എന്നാണ് എന്‍റെ അനുഭവം.

ഓരോ സൂപ് ബൌളും ഉപദംശങ്ങള്‍ വിളമ്പാന്‍ പാകത്തില്‍ ഓരോ സോസറുമാണ് ഭക്ഷണം കഴിക്കാന്‍ എത്തുന്നവര്‍ക്കായി മേശപ്പുറത്ത് കണ്ടത്. വലിയ പ്ലേറ്റിനായി കുറച്ചുനേരം കാത്തു. പരിചാരകരോട് അന്വേഷിച്ചു. അവര്‍ക്ക് കാര്യം പിടി കിട്ടിയില്ല. തുടര്‍ന്നുള്ള ദിവസങ്ങളില്‍ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനും അത്താഴത്തിനുമായി കയറിയ ഹോട്ടലുകളിലും അതേ രീതിയാണ് കണ്ടത്. ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാന്‍ അപ്പോഴേയ്ക്ക് ഞങ്ങള്‍ ശീലിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു.

ഭക്ഷണത്തോടൊപ്പം വെള്ളം എന്ന പതിവില്ല എന്നത് അദ്‌ഭുതപ്പെടുത്തി.
നാട്ടില്‍ ഏത് ചെറിയ പാതയോരചായക്കടയിലും ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളം മുന്നില്‍ കൊണ്ടുവന്നുവെച്ചുകഴിഞ്ഞാണ് പരിചാരകര്‍ സംസാരിച്ച് തുടങ്ങുന്നത്. ഗൈഡിന്‍റെ മുന്നില്‍ പ്രശ്നം അവതരിപ്പിച്ചു. രണ്ടാം ദിവസം ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന് കയറുന്ന ഹോട്ടലില്‍ വെള്ളം പ്രത്യേകം പറഞ്ഞ് ഏര്‍പ്പാടാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ടിം പറഞ്ഞു.

ഇടത്തരം പൂച്ചട്ടിയായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മണ്‍കൂജകളിലാണ് ഓരോരുത്തര്‍ക്കും വെള്ളം എത്തിയത്. അതില്‍ ഓരോ സ്ട്രോയും ! ഗ്ലാസ് എവിടേയും കണ്ടില്ല.

സംഘത്തില്‍ പതിനാല് പേരും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത മാംസാഹാരികളായിരുന്നു. ഓയ്സ്റ്ററും ഒക്റ്റോപ്പസും കക്കയിറച്ചിയും അടക്കം ഇതേവരെ രുചിക്കാത്ത പലതുമുണ്ടായിരുന്നു മെനുവില്‍. എണ്ണയും മസാലകളും ഒഴിവാക്കിയുള്ള പാചകമായതിനാലാവാം ആര്‍ക്കും ഒരു തരത്തിലുമുള്ള അസ്വസ്ഥതകള്‍ ഒരിടത്തും അനുഭവപ്പെട്ടില്ല.

സ്വാദിഷ്ടമായ ഒരു സ്പ്രിംഗ് റോള്‍ അകത്താക്കിക്കഴിഞ്ഞ് പതിവ് പോലെ പരിചാരികയോട് അതിനകത്തെന്താണെന്ന് ഞങ്ങള്‍ അന്വേഷിച്ചു.

ഉയര്‍ന്ന കവിളെല്ലുകളും സൂചിയില്‍ കോര്‍ക്കാവുന്ന ശരീരവും കടുംകറുപ്പില്‍ ഇഴ പിരിഞ്ഞ ഭംഗിയുള്ള കോലന്‍ മുടിയുമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരിയുടെ ശബ്ദം ചില്ലിന്‍ ചീള് പോലെ ഞങ്ങളുടെ കാതുകളില്‍ വന്നുവീണു :

“സ്നെയ്ല്‍ !”.

_{കവര്‍: സുധീർ എം എ}