ഹിന്ദുത്വം

‘ഹിന്ദു’ എന്ന വാക്ക് ആരുടെയെങ്കിലും കുത്തകയാണോ?

കുറേപ്പേർ അങ്ങനെ ധരിച്ച് വശായിട്ടുണ്ട് എന്നു തോന്നുന്നു. ഹിന്ദുപ്പേരുള്ള എന്തിനേയും സ്വന്തമാക്കുന്ന കുറേ എട്ടുകാലിമമ്മൂഞ്ഞുമാരുണ്ട് നമ്മുടെ നാട്ടിൽ.ഇവരുടെ വിചാരംഇവർ മാത്രാണ് ഹിന്ദൂന്നാണ്.ഉത്തരത്തിലിരിക്കുന്ന പല്ലീടെ അവസ്ഥയാണ്.പല്ലീടെ വിചാരം ഉത്തരം താങ്ങി നിർത്തി വീടിനെ മൊത്തം സംരക്ഷിക്കുന്നത് താനാണ് എന്നാണ്.ഉത്തരം കാക്കുന്നത് ഞാനാണേ എന്നോർമ്മിപ്പിക്കാൻ അതിടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ചിലച്ചോണ്ടിരിക്കും.ഹിന്ദു മതത്തെ മുഴുവനായങ്ങ് ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്ന ചില ആളുകളുടെ അവസ്ഥയും അതു തന്നെ.”ഞാനാണ് രാഷ്ട്രം!” എന്ന് പണ്ട് ലൂയി പതിനാലാമൻ പറഞ്ഞില്ലേ? അതു തന്നെ!

ക്ഷേത്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല ഈ ഹിന്ദുമത സംരക്ഷകർ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്. സ്കൂളുകൾ, കോളേജുകൾ, ഹോട്ടലുകൾ, ആശുപത്രികൾ,ബാർബർഷാപ്പുകൾ, ബസുകൾ, ഓട്ടോറിക്ഷകൾ തുടങ്ങി സകലമാന ഹിന്ദു സംഭവങ്ങളും അങ്ങേറ്റെടുക്കും. തളത്തിൽ ദിനേശൻ്റെ സ്വഭാവാണ്. ലോകം മുഴുവൻ ഹിന്ദുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ നോക്കാണ് എന്ന മട്ടിൽ പുറത്തേക്ക് ടോർച്ചടിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കും. വാഴയില കാറ്റിലനങ്ങിയാൽ ” ഹിന്ദൂനെക്കൊല്ലാൻ വരണേ” ന്നും പറഞ്ഞ് സൈബർനിലവിളികൾ നടത്തും.. ശ്രീനാരായണ ഗുരുവും സ്വാമി വിവേകാനന്ദനുമൊക്കെ അവരുടെ അമ്മായീടെ മക്കളാണ്. അവർ പറഞ്ഞ ” ഒരു ജാതി, ഒരു മതം, ഒരു ദൈവം” എന്ന വാക്കുകളോ ” ഇനി നമുക്ക് ദേവാലയങ്ങളല്ല, വിദ്യാലയങ്ങളാണ് വേണ്ടത് ” എന്ന പ്രസ്താവനയോ കേൾക്കാനോ വായിക്കാനോ സമയമില്ല.

അല്ലയോ ഹിന്ദുവർദ്ധകരേ, നിങ്ങളെപ്പോലെ മതഭ്രാന്തില്ലാത്ത കുറേ നിഷ്കളങ്കരായ ഹിന്ദുക്കൾ ഇവിടുണ്ട്. നിങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷം പുറത്തേക്കു വമിപ്പിക്കുന്ന വിഷപ്പുകയേറ്റ് ശ്വാസം മുട്ടിപ്പിടയുന്നത് അവരാണ്.ഞാനും അവരിലൊരാളാണ്. ഒളിവുജീവിതം നയിക്കുന്ന ആളല്ല. ഇതു വരെ മതം മാറിയിട്ടില്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോകാറുമുണ്ട്. ഹിന്ദു ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിൽത്തന്നെയാണ് ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രനടയിൽ പോയി നിന്ന് വിഗ്രഹത്തെ നോക്കി കൊഞ്ഞനം കുത്തി ഞാനെൻ്റെ പുരോഗമനം വെളിപ്പെടുത്താറില്ല. അവിടെ വരുന്നവരുടെ ആരാധനയെ പരിഹസിക്കുന്ന ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല. ക്ഷേത്രം ഒരു ജനാധിപത്യ ഇടമല്ലാത്തതു കൊണ്ട് ജനാധിപത്യ ഇടങ്ങളിൽ അനുഭവിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം അവിടേം വേണം എന്ന് ഞാൻ വാശി പിടിക്കാറില്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മനുഷ്യ ദ്രോഹപരമല്ലാത്ത ഒരാചാരത്തേയും നിഷേധിക്കാറില്ല. ഭക്തി ഒരു ആത്മീയാനുഭൂതിയായതിനാൽ അതിൻ്റെ പേരിൽ വ്യക്തി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ആനന്ദചേഷ്ടകൾ കൗതുകത്തോടെ നോക്കി നിൽക്കാറുണ്ട്. ആരാധന വ്യക്തിപരം എന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് കടന്ന് സമൂഹത്തെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കാത്തിടത്തോളം കാലം അതിനെ പരിഹസിച്ച് നിർവീര്യമാക്കേണ്ടതില്ല എന്നാണ് എൻ്റെ അഭിപ്രായം.

ആരാധനാലയങ്ങളുടെ സ്വഭാവം ആരാധനാലയങ്ങളും വിദ്യാലയങ്ങളുടെ സ്വഭാവം വിദ്യാലയങ്ങളും കാട്ടണമെന്ന അഭിപ്രായം പറഞ്ഞതിൻ്റെ പേരിലാണെന്നു തോന്നുന്നു എന്നെ പലരും ഒരു ഹിന്ദുവിരോധിയാക്കി ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. നേരിട്ടും അല്ലാതെയും പലവിധത്തിലുള്ള ഭീഷണികൾ വേറെ..വ്യക്തിഹത്യയിലൂടെ തങ്ങളുടെ പെർവേർഷനുകൾ ശമിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനോരോഗികൾ ഒരു ഭാഗത്ത്..

ആരെ പേടിപ്പിക്കാനാണിത്?

നിങ്ങളുടെ സൈബർഛർദ്ദികളും കുരകളും കണ്ട് ഭയക്കുന്ന തരമേയല്ല ഞാൻ. അത് ഞാനൊരു വീരശൂരപരാക്രമിയായതുകൊണ്ടല്ല. ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തിലൊരു ശരിയുണ്ടെന്ന പൂർണ്ണ ബോധ്യമുള്ളതുകൊണ്ടാണ്. അതൊരു ആത്മാഭിമാനമാണ്. അഭിമാനിക്കാൻ ഒരു മതത്തിൻ്റെ മേലങ്കി മാത്രമുള്ളവർക്ക് അത് മനസ്സിലായിക്കൊള്ളണമെന്നില്ല. അഞ്ചാറു പേര് ചേർന്ന് വാട്സപ്പ് ഗ്രൂപ്പിൽ ചർച്ച ചെയ്തുണ്ടാക്കുന്നതല്ല ഹിന്ദു. എന്നേപ്പോലെയാണ് ബഹുഭൂരിപക്ഷം ഹിന്ദുക്കളും ചിന്തിക്കുന്നതെന്ന് എനിക്കുറപ്പാണ്. ചില പോസ്റ്റുകൾ ഇടുന്നതിൻ്റെ പേരിൽ പലരും ഇൻബോക്സിൽ നിലവിളിക്കാറുണ്ട്. ഹിന്ദൂനെക്കൊല്ലാൻ ആരാണ്ടോ കൂടോത്രം വെച്ചുണ്ടാക്കിയ സാധനമാണ് ഞാനെന്ന മട്ടിൽ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ നിന്ന് ഇനിയും പുറത്തു കടന്നിട്ടില്ലാത്ത എനിക്കെന്തിനാണ് ഹിന്ദു വിരോധം?

വല്ലാതെ പേടിപ്പിക്കാൻ നോക്കരുത്. മിണ്ടാതിരിക്കാൻ എനിക്കു തോന്നുന്ന കാലത്തോളം ഞാൻ മിണ്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കും. നിങ്ങളെ കാക്കുന്ന ദൈവം എന്നെയും കാക്കുമെന്ന ഉറപ്പുണ്ട്.

[mks_pullquote align=”left” width=”750″ size=”20″ bg_color=”#1d71ba” txt_color=”#ffffff”]ജ്വല്ലറിയുടെ പരസ്യം പോലെയായിരിക്കില്ല ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്ന ദൈവം എനിക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഇസ്തിരിയിട്ട വാക്കുകളിലൂടെയല്ല എൻ്റെ ദൈവം എന്നോടു സംസാരിക്കുന്നത്.[/mks_pullquote]

പച്ച മനുഷ്യൻ്റെ രൂപത്തിലായിരിക്കും!

അവരുടെ വാക്കുകളിലൂടെയായിരിക്കും!

ഈ ജന്മത്തിലാണ് എനിക്കു വിശ്വാസം. മരണാനന്തര ജന്മങ്ങളെ ഭയക്കുന്നതേയില്ല. സ്വർഗ്ഗനരകങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കാത്തതു കൊണ്ട് മരണാനന്തരം തൊലിയടക്കം ശരീരത്ത് മറ്റുള്ളവർക്ക് ഉപകാരപ്പെടാവുന്ന എല്ലാം എടുത്തോളാൻ പറഞ്ഞ് ഒരു കടലാസിൽ ഒപ്പിട്ടു നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

പണ്ട് കമലഹാസൻ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ പറിച്ചൊടിച്ചു വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

” എൻ്റെ ശരീരത്തിൽ 15 മീറ്റർ തൊലിയുണ്ട്. അതു കൊണ്ട് ഏഴു കുഷ്ഠരോഗികൾക്ക് ചെരുപ്പുണ്ടാക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ആ ചെരുപ്പിട്ട് അവർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ നടക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതാണ് എൻ്റെ സ്വർഗ്ഗം … ആ സ്വർഗ്ഗത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാകാത്തവർക്ക് ഒരു സ്വർഗ്ഗവും മനസ്സിലാവില്ല!”

തുലാഭാരത്തട്ടിൽ കയറി നിന്ന് എൻ്റെ ഭാരത്തിൻ്റെ തുല്യതൂക്കത്തിൽ ദൈവത്തിന് ഞാനൊന്നും ഓഫർ ചെയ്യാറില്ല. എന്നെ മാത്രം ഒന്നാമതാക്കുന്ന പ്രലോഭനങ്ങളിൽ അടിപതറി വീഴുന്ന കൈക്കൂലിക്കാരനായ ഒരാളായി ദൈവത്തെ കണ്ടിട്ടില്ല. എനിക്കു മാത്രം അനുഗ്രഹങ്ങൾ വാരിക്കോരിച്ചൊരിഞ്ഞ് എൻ്റെ ശത്രുക്കളെ മൊത്തം നിഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന എൻ്റെ ഹിതവർത്തിയാണ് ദൈവം എന്ന് കരുതുന്നുമില്ല. ദൈവവിശ്വാസമില്ലായ്മയല്ല അത്.മറിച്ച് നിങ്ങളേക്കാൾ കുറേക്കൂടി ഭംഗിയായി ദൈവത്തെ വിശ്വസിക്കുകയാണ് ഞാൻ…

ഇങ്ങനെയൊക്കെയേ ഇനിയും മുന്നോട്ടു പോകൂ…

ഉപദേശിച്ചും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയും വല്ലാണ്ടങ്ങ് നന്നാക്കിക്കളയരുത്.. പ്ലീസ്.

[dropcap]മ[/dropcap]ക്ബുല്‍ ഫിദ ഹുസൈന്‍ എന്ന എം.എഫ്. ഹുസൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ജനതയ്ക്കു മുന്‍പില്‍ സാരമായ ചില ചോദ്യങ്ങള്‍ അവശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് കടന്നുപോയത്. അതില്‍ ദേശത്തെക്കുറിച്ചും, പൗരാനുഭവത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള നമ്മുടെ സന്ദേഹങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. ഹൈന്ദവദേശീയതയുടെ സമ്മര്‍ദ്ദങ്ങള്‍ എങ്ങനെയൊക്കെ പ്രവര്‍ത്തിരിച്ചിരുന്നു എന്നതിന്റെ നേര്‍സാക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട്.വര്‍ഷങ്ങള്‍ നീണ്ട കലാപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് വിരാമമിട്ടുകൊണ്ടും, മരണം കൊണ്ട് എന്നേക്കുമായി മറ്റൊരു പൗരത്വം സ്വീകരിച്ചതിനാലും ഈ ചോദ്യങ്ങള്‍ ഒന്നുകൂടി ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നു മാത്രം. ‍ഹുസ്സൈനെ മുന്‍നിര്‍ത്തി കലയിലെ നീതിന്യായങ്ങള്‍ അന്വേഷിക്കുമ്പോള്‍ അതു ഇന്ത്യന്‍ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കൂടി അസന്നിഹിതനയരേഖകളെ വെളിപ്പെടുത്തും. രാഷ്ട്രവും പൗരനും തമ്മിലുണ്ടാക്കിയ സാമൂഹ്യവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളെ പുന:പ്പരിശോധിക്കേണ്ടതായും വരും.

നാനാത്വത്തില്‍ ഏകത്വം എന്ന രാഷ്ട്ര കല്‍പ്പനയ്ക്കു പിറകില്‍ സൗകര്യപൂര്‍വ്വം ഒളിച്ചുവെക്കാവുന്ന ഒരാശയസംഘാതമാണ് മതേതരത്വം എന്നതും. മതേതരത്വം അതിന്റെ സിദ്ധാന്തത്തില്‍ ഇതര മതങ്ങളെ മാനിക്കുന്ന ഒന്നാണെങ്കിലും പ്രയോഗത്തില്‍ അതു കൂടുതല്‍ക്കൂടുതല്‍ (ഒറ്റയൊറ്റ) മതനിര്‍മ്മിതികളെ സ്വാര്‍ത്ഥമായി നിര്‍വ്വചിക്കുന്ന ഒന്നാണ് എന്നു ഇന്ത്യയുടെ സമീപവര്‍ത്തമാനം കാണിക്കുന്നു.

മതത്തിന്റെയും കലയുടെയും അവിശുദ്ധബന്ധത്തില്‍ പിറന്ന പ്രതീകമാണു വാസ്തവത്തില്‍ എം. എഫ്. ഹുസൈന്‍

മതാത്മക ഇന്ത്യയുടെ ഭാവനാലോകത്തെ പ്രതിസ്ഥാനത്ത് നിര്‍ത്തിയതിനാലാണ് ഹുസൈന്‍ ഭരണകൂടത്തിനു അനഭിമതനായത്. കലയിലൂടെ അല്ല, കലയുടെ വിവാദങ്ങളിലൂടെയാണ് ഇന്നു ഹുസൈനെ തിരിച്ചറിയുന്നതെന്നതും അദ്ധേഹത്തിന്റെ പ്രതീകസ്വത്വനിര്‍മ്മിതിയെ സാധൂകരിക്കുന്നതാണു. ആവിഷ്ക്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പില്‍ക്കാല വാദങ്ങള്‍ക്ക് ഹുസ്സൈന്‍ ഒരു ചൂണ്ടുപലക ആവുകയായിരുന്നു. പ്രതിരോധത്തിന്റെയും കലയുടെയും പൊതുധാര്‍മ്മികതയെ ആണ് ഹുസൈന്‍ അഭിസംബോധന ചെയ്തത്. ജനാധിപത്യകാലത്തെ കലാപ്രവര്‍ത്തനം എത്രകണ്ട് അരക്ഷിതമാണെന്നും ഹുസ്സൈന്റെ സന്ദര്‍ഭം തെളിയിക്കുന്നു. ഇതു ഒറ്റവ്യക്തിയുടെ ദുരനുഭവം എന്ന നിലയിലല്ല നോക്കിക്കാണേണ്ടതു. എം എഫ് ഹുസൈന്‍ എന്ന വിവാദകലാകര്‍തൃത്വം രൂപീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ പിന്നില്‍ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിന്റെയെങ്കിലും സമ്മര്‍ദ്ദങ്ങള്‍ അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുണ്ട്. ചരിത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്ന സന്ദര്‍ഭത്തിലാണു കല അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയപക്ഷം ഏറ്റവും നഗ്നമായി വിളംബരം ചെയ്യാറുള്ളതും.

ദേശീയതയുടെ അടിവേരുകള്‍

ദേശത്തെ വിഭാവനം ചെയ്യുമ്പോള്‍ പലപ്പോഴും സംസ്‌കാരം അതിന്റെ ചിഹ്നങ്ങള്‍ നിര്‍മ്മിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കും. കല ഈ ചിഹ്നനിര്‍മ്മാണങ്ങളുടെ പ്രത്യക്ഷമായി വ്യവഹരിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നായിവേണം മനസ്സിലാക്കാന്‍ . ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതല്‍ സാംസ്കാരിക ഇന്ത്യയില്‍ സ്വദേശത്തെ ആവിഷ്‌കരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ നടക്കുന്നുണ്ട്‌. സാമ്രാജ്യത്വഭരണത്തിനു കീഴിലെ വിധേയത്വം ഇന്ത്യന്‍ ജനതയുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിനേല്‍പ്പിച്ച പ്രഹരങ്ങളാണ്‌ അന്ന്‌ അത്തരമൊരു ഐക്യമതത്തിനുവേണ്ടി ആശയസംഘാതം നടത്തിയത്‌. സര്‍വ്വമത ദേശീയത എന്ന സങ്കല്‍പ്പം ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യയുക്തികളെ നിരാകരിക്കുവാനും അഖണ്ഡഭാരതം എന്ന ആശയാവലി സൃഷ്‌ടിക്കുവാനുമുള്ള സാമൂഹികമായ അഭിവാഞ്‌ഛയായിരുന്നു. കല ഈ സാമൂഹിക ദൗത്യത്തെ ഏറ്റെടുക്കുന്നുണ്ട്‌. കലയിലെ അധീശപ്രത്യയശാസ്‌ത്രത്തോട്‌ കലഹിച്ചുകൊണ്ട്‌ ഭാരതത്തിന്‌ തനതായ കലാപാരമ്പര്യമുണ്ടെന്നും ആ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ഉള്‍ക്കൊള്ളണമെന്നും ഉദ്‌ഘോഷിച്ച ഇ.ബി. ഹാവേലാണ്‌, ഇന്ത്യന്‍ കലയ്‌ക്ക്‌ ഒരു ദേശീയമുഖം ഉണ്ടെന്ന്‌ വിളിച്ചുപറഞ്ഞ ആള്‍ . ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിന്‌ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയുണ്ടാക്കുന്നതിലും കലാപഠനത്തില്‍ ദേശീയവബോധം കൊണ്ടു വരികയും ചെയ്‌തുകൊണ്ട്‌ ഹാവേല്‍ മുന്നോട്ടുവെച്ചത്‌ ദേശഭക്തിയിലൂന്നിയ കലാവീക്ഷണമായിരുന്നു. പാരമ്പര്യകലാരീതികള്‍ അവിടെ ഊര്‍ജ്ജദായകമായി. സിസ്റ്റര്‍ നിവേദിത, ആനന്ദ കുമാരസ്വാമി, ഒകാകുറ തുടങ്ങിയവരും ആദ്യകാല ഭാരതീയത്വത്തിന്റെ അണിയറശില്‌പി കളായി. ബംഗാള്‍സ്‌കൂള്‍ ഒരു പ്രതിരോധകലാപ്രസ്ഥാനമായി വളര്‍ന്നു. തദ്ദേശീയചിഹ്നങ്ങളിലും രചനാരീതികളിലും അവര്‍ ഭാരതീയത ദര്‍ശിച്ചു.

അബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ഭാരതമാതയുടെ ആദ്യ ചിത്രീകരണം

നമ്മുടെ ദേശീയതാസങ്കല്‍പ്പം പ്രാതിനിധ്യസ്വഭാവമുള്ളതും ഐക്യരൂപമാര്‍ന്നതുമായിരുന്നില്ല എന്നു ബംഗാള്‍ സ്കൂളിന്റെ പുനര്‍വായനയിലൂടെ ഇന്ന് തിരിച്ചറിയാന്‍ പറ്റും. കലയിലൂടെ വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഭാരതം എന്ന ആശയം പൊതുദൃശ്യബോധത്തില്‍ രൂപപ്പെട്ടതെങ്ങനെയെന്നു നോക്കാം.

മതഭാരതത്തിന്റെ കുലചിഹ്നം

ഹാവേലിന്റെ പ്രമുഖ അനുയായിയും ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിന്റെ മുഖ്യ ശ്രേണിയില്‍ പെടുന്ന ചിത്രകാരനുമായ അബനീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ഭാരതമാതാ എന്ന ചിത്രം (1905) ഇന്ത്യന്‍ദേശീയതാവാദത്തിന്റെ പ്രകടന പത്രികയായി നോക്കിക്കാണാവുന്നതാണ്‌. ഭാരതമാതാ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഇന്ത്യന്‍ പൊതുമണ്‌ഡലത്തെ/പൊതുദേശത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ആദ്യചിത്രവും കൂടിയാണ്‌. കൊളോണിയല്‍ ദൃശ്യഭാഷയ്‌ക്ക്‌ എതിര്‍നില്‍ക്കുന്ന ഭാരതമാതായുടെ ചിത്രീകരണം ബ്രിട്ടീഷ്‌ ദൃശ്യനയങ്ങളെ തൃണവത്‌ഗണിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഇന്ത്യ ഭാരതമാതായില്‍ ഒരു ദേവസ്‌ത്രീയായി എഴുന്നുനില്‍ക്കുന്നതായി ഇന്ന്‌ നമുക്ക്‌ കണ്ടെടുക്കാം. പ്രത്യക്ഷ മതചിഹ്നങ്ങളില്ലാതിരുന്നിട്ടുകൂടി അബനീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ പ്രതിരോധചിത്രം പില്‍ക്കാല ഹൈന്ദവ ദേശീയതയുടെ മുഖചിത്രം പോലെ ആയതെന്ത്‌? മതേതര ഇന്ത്യയുടെ കല മതേതരമാകാതിരുന്നതുകൊണ്ടോ? ഇന്ത്യന്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തെ ആത്മീയവത്‌കരിക്കുകയായിരുന്നു ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളും അബനീന്ദ്ര നാഥടാഗോറിന്റെ ചിത്രങ്ങളുമെന്ന്‌ ആനന്ദകുമാരസ്വാമി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്‌. വസ്‌തുയാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്‌ പകരം ഇന്ത്യന്‍കല ഭാവനാത്മക ദൃശ്യഭാഷയെ സ്വീകരിക്കുകയായിരുന്നെന്നും വാദമുണ്ട്‌. എന്തുതന്നെയായാലും പില്‍ക്കാല ദേശീയതയുടെ മതമാനങ്ങളെ ദൃശ്യവത്‌കരിക്കുന്നതിന്റെ ആദ്യരേഖാചിത്രമാവുകയായിരുന്നു ഭാരതമാതാ.

ഭാരതമാതാ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട ചിത്രഭാഷയായല്ല, മേല്‍ക്കൈനേടുന്ന പാശ്ചാത്യാധുനികതയെ പ്രതിരോധിച്ച ഇന്ത്യന്‍ സമഗ്രത ആയാണ്‌ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്‌. ബുദ്ധദര്‍ശനങ്ങളും ജൈന ഭാവുകത്വവും മുഗള്‍ പാരമ്പര്യവും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇന്ത്യന്‍ സമഗ്രതയായി പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെട്ടത്‌ ചാതുര്‍ബാഹുവായ ദേവസ്‌ത്രീരൂപത്തിലത്രെ. വരേണ്യ ഹൈന്ദവദേശീയതയുടെ കൂടി പ്രത്യക്ഷമായി ബംഗാള്‍ സ്‌ക്കൂളിന്റെ ആവിഷ്‌കാരങ്ങള്‍ അപഗൂഢവത്‌കരിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്‌. (ദേശത്തെ സ്‌ത്രീയോടുപമിക്കുന്നതിലെ പുരുഷകാഴ്‌ചയും ഇവിടെ ചേര്‍ത്തുവായിക്കാവുന്നതാണ്‌.) സങ്കരസംസ്‌കാരത്തിന്റെ കലയെ സങ്കുചിതമതബോധത്തിന്റെ ഉല്‍പന്നമാക്കിമാറ്റാന്‍ പില്‍ക്കാല ദേശീയവാദികള്‍ക്ക്‌ കഴിയുമ്പോള്‍ പാശ്ചാത്യ ആധുനികതയോടുള്ള പ്രതിഷേധം എന്ന മൂലകാരണം തന്നെ അപ്രസക്തമാവുകയും ദേശീയതയുടെ (അന്ധമായ) അഭിമാനബോധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന രചനയായി അത്‌ മാറുകയും ചെയ്യുന്നതു കാണാം.

ഒരു പ്രത്യേക സാമൂഹികകാരണത്തില്‍ നിന്നാണ്‌ ഭാരതമാതാ ഉണ്ടാകുന്നത്‌. കലയുടെയും മതത്തിന്റെയും സ്വാധീനവലയത്തിനകത്താണ്‌ ഭാരതമാതായുടെ സ്ഥാനം. പൗരസ്‌ത്യകലാ വിചക്ഷണന്മാര്‍ക്ക്‌ അപ്പോള്‍ അത്‌ ധീരവും ഉദാത്തവുമായ സൃഷ്‌ടിയായി, പാരമ്പര്യത്തെയും ദേശീയതയെയും കൂട്ടിമുട്ടിക്കുന്ന കണ്ണിയായി ആ ചിത്രം മാറി. അബനീന്ദ്രനാഥടാഗോറിനു ശേഷം നന്ദലാല്‍ ബോസ്‌, ബിനോദ്‌ ബിഹാരി മുഖര്‍ജി, കെ. വെങ്കടപ്പ തുടങ്ങിയ കലാകാരന്മാരും ദേശീയതയെ പ്രമേയവത്‌കരിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുകയുണ്ടായി. ഗീത കപൂര്‍ നിരീക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിന്റെ രാഷ്‌ട്രീയഭാഗധേയം നിര്‍ണയിച്ചത്‌ ദൈനംദിന ആവശ്യങ്ങളുടെ കല ആയിരുന്നില്ല. ഭൂതകാലത്തെ മിത്തിഫൈ ചെയ്യുന്ന, ഭ്രമാത്മകമായി പുനരവതരിപ്പിക്കുന്ന ആത്മീയഭാരതത്തെയാണ്‌ അവര്‍ വിഭാവനം ചെയ്‌തത്‌. യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ കാഴ്‌ചകളെ ദൃശ്യവത്‌കരിക്കുക എന്നാല്‍ പാശ്ചാത്യാധുനിക രീതിയാണെന്ന്‌ തെറ്റുധരിച്ച സ്വദേശിവാദികളായ കലാകാരന്മാരുടെ നിര തന്നെ അപ്പോഴുണ്ടായി. ദേശം എന്നത്‌ രാഷ്‌ട്രത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ സമഗ്രാനുഭവത്തിന്റെ പേരാണെന്ന്‌ ആദ്യകാല ഭാരതീയകലാ നേതൃത്വങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല എന്നുവേണം കരുതാന്‍.

ഇന്ത്യന്‍ ജ്ഞാനമണ്‌ഡലത്തിന്റെ മിസ്റ്റിക്‌ ഭാവനകളെ തേടുകമൂലം ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിനുശേഷം വന്ന ചിത്രകലാരീതികള്‍ കലയിലെ അഭിജാത സൗന്ദര്യശാസ്‌ത്രത്തെ പിന്‍പറ്റിയിരുന്നതായും കാണാം.

ദേശീയത= ഹൈന്ദവഭാരതം എന്ന അലിഖിത ദൃശ്യപ്രത്യയശാസ്‌ത്രത്തിന്‌ എളുപ്പം വേരോടാനെങ്കിലും ബംഗാള്‍ ഉത്ഥാനശ്രമങ്ങള്‍ കാരണഭൂതമായി എന്ന്‌ ഇന്നെത്തി നില്‍ക്കുന്ന കലാവിചാരത്തിന്റെ വിമര്‍ശപക്ഷത്തിന്‌ പറയാനൊക്കും. പില്‍ക്കാല നവമാനവികവാദികള്‍ക്ക്‌ തിരസ്‌കരിക്കുവാനും പോരാടാനും തക്ക പടികള്‍ സ്വദേശിവാദകല തീര്‍ക്കുകയായിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലെ സവര്‍ണ്ണഭൂതകാലത്തെ പുനരാനയിക്കല്‍ അല്ല പ്രതി രോധം എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുന്ന കലാസമൂഹം പിന്നീടുണ്ടാവാനെങ്കിലും പാരമ്പര്യവാദം തുണച്ചു.

എം.എഫ്.ഹുസൈന്റെ വിവാദമായ ഭാരത് മാത

ഭാരതാംബയുടെ ഭാവിജീവിതം

ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യത്തിന്റെ പാരുഷ്യങ്ങളെ ചെറുക്കാന്‍ സാംസ്കാരികഭാരതം നിര്‍മ്മിച്ച പ്രതീകമാണ്‌ ഭാരതമാതാ. ദേശത്തെ ദേവസ്‌ത്രീ/മാതൃദേവതയായി ഭാവന ചെയ്‌തതിലൂടെ രൂപം കൊണ്ടത്‌ ദൂരവ്യാപകമായ ഒരു ഇന്ത്യന്‍നെസ്സ്‌ ആയിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടിനെ നിര്‍വ്വചിക്കാന്‍ തക്കശേഷിയുള്ള ഒരു സങ്കല്‍പ്പമായി അത്‌ ഇന്ത്യന്‍ പൊതുബോധത്തില്‍ ഉള്ളടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അബനീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ഭാരതമാതയില്‍ നിന്നും ഉത്‌ഭൂതമായ അനേകം ഭാരതമാതകളുണ്ട്‌. എം.എഫ് ഹുസൈനില്‍ എത്തുമ്പോള്‍ ഈ ഭാരതസ്ത്രീ ഏറ്റിവെച്ച അര്‍ത്ഥഭാരങ്ങളില്‍ നിന്ന് രാജ്യത്തെ വിമോചിപ്പിക്കുന്നു. സദാചാരസംരക്ഷകരുടെ കണ്ണില്‍ , ഇന്ത്യന്‍ ആത്മീയതയുടെ രക്ഷാകവചമാണ് ഹുസൈന്‍ എന്ന ‘അഹിന്ദു’ വലിച്ചെറിഞ്ഞത്. അതില്‍ കലയുടെ വിമര്‍ശത്തിലുപരി മതവികാരത്തോടുള്ള വൈരമാണ് എന്ന് കണ്ടെത്താന്‍ ഹിന്ദുദേശീയതയ്ക്ക് മറ്റുകാരണങ്ങള്‍ വേണ്ടിയിരുന്നില്ല. ഹിന്ദുദേവതകളുടെ തുണി ഉരിയുമ്പോഴും കല വളരെ വിപ്ലവാത്മകമായ ഒരു റോള്‍ ആണു കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. പക്ഷേ, അതു വര്‍ഗവൈരത്തിന്റേയും മതാന്ധതയുടെയും പുത്തന്‍കൂറ്റുകാര്‍ ഏറ്റെടുക്കുമ്പോള്‍ മതധ്വംസനമായി പരിണമിക്കുകയായിരുന്നു.

ഭാരതമാതയ്ക്കു പിന്നെയും ജന്മങ്ങള്‍ ഉണ്ടായി. കലണ്ടര്‍ച്ചിത്രങ്ങളിലും സ്റ്റാമ്പുകളിലും ഭാരതമാതായുടെ രൂപാന്തരപ്പെട്ട ജീനുകള്‍ കണ്ടെത്താനാവും. കല കലയ്‌ക്കുള്ളില്‍ത്തന്നെ വ്യവഹരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിനിമയപദ്ധതി അല്ലെന്ന്‌ ഈ സാഹചര്യം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു‌. കലയുടെയും കാഴ്‌ചയുടെയും പരിമിതവലയങ്ങളെ ഭേദിച്ചു കൊണ്ട്‌ പൊതുബോധനിര്‍മ്മാണത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങള്‍ കലയെ ഏറ്റെടുക്കുന്നതായിക്കാണാം. ഇങ്ങനെ പൊതുമണ്ഡലം ദത്തെടുത്ത കുട്ടികളാണ്‌ ഭാരതാംബയുടെ റീപ്രിന്റുകള്‍ .സരസ്വതിയുടെയോ, മഹാലക്ഷ്‌മിയുടെയോ അംഗോപാംഗപ്പൊരുത്തത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നവഭാരതാംബകള്‍ക്ക്‌ പ്രത്യക്ഷ മതചിഹ്നമായി മാറാന്‍ കഴിയുന്നിടത്താണ്‌ ആദിഭാരതമാതായ്‌ക്ക്‌ സംഭവിച്ച വിപരിണാമം എത്രത്തോളമെന്ന്‌ അറിവാകുക. നന്മയുടെ പതാകവാഹകയായും സര്‍വ്വമത പ്രാതിനിധ്യത്തിന്റെ അമ്മരൂപമായും ആവിഷ്‌കരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ക്കൂടി പുതിയ ഭാരതാംബകളില്‍ ദേശീയതയെ ഹൈന്ദവ ദേശീയതയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന മുദ്രകള്‍ ഉണ്ട്‌. പൊതുമണ്ഡലം ഭാരതമാതായുടെ പുതുജനുസ്സിനെയാണ്‌ പ്രതീകമാക്കുന്നത്‌. ചരിത്രം നിര്‍മ്മിച്ച സങ്കല്‍പ്പനങ്ങളായല്ല, സങ്കല്‍പ്പനങ്ങള്‍ നിര്‍മ്മിച്ച ചരിത്രമായാണ്‌ ഈ പരിണാമത്തെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്‌. അങ്ങനെവരുമ്പോള്‍ ഇന്ത്യന്‍ ദേശീയതയുടെ കുലചിഹ്നമായി ഭാരതമാതയെ സ്ഥാനപ്പെടുത്തിയത്‌ കലയെ രാഷ്‌ട്രീയപ്രയോഗമായി തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥിതിയാണെന്ന്‌ വരുന്നു. അത്‌ കലയുടെയും ആവിഷ്‌കാരത്തിന്റെയും സ്വതന്ത്രബിന്ദുവില്‍ അല്ലതാനും.

സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന പ്രമേയം

ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിന്റെ പുനരുത്ഥാന ദേശീയതയെ വിമര്‍ശിച്ചുകൊണ്ട്‌ ഉയര്‍ന്നുവന്ന കലാകാര ക്കൂട്ടായ്‌മകളാണ്‌ ഇന്ത്യയില്‍ ആധുനികതയുടെ പ്രായോജകരായത്‌. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഭാരതത്തില്‍ നിന്ന്‌ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെപ്പറ്റിത്തന്നെയുള്ള മാനുഷിക പ്രതീക്ഷകളാണ്‌ മോഡേണിസ്റ്റ്‌ ആര്‍ട്ട്‌ ഗ്രൂപ്പുകള്‍ മുന്നോട്ട്‌ വെച്ച പൊതുമതം. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്‌ധി വര്‍ഷം തന്നെ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ആര്‍ട്ട്‌ മൂവ്‌മെന്റ്‌ അതുവരെ നിലനിന്ന സങ്കുചിതദേശീയതകളെ രചനയിലൂടെ വിമര്‍ശിച്ചു. ബോംബെയില്‍ രൂപം കൊണ്ട പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ആര്‍ട്ടിസ്റ്റ്‌ ഗ്രൂപ്പില്‍ എം.എഫ്‌. ഹുസൈനെക്കൂടാതെ എഫ്‌ എന്‍ ‍.സൂസ, എസ്‌.എച്ച്‌. റാസ, കെ.എസ്‌. ആറ, എച്ച്‌.എ. ഗാദേ, തുടങ്ങിയചിത്രകാരന്മാര്‍ ആധുനികചിന്താസരണിയുടെ പ്രചാരകരായി. ആത്യന്തികമായ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നതായിരുന്നു പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ആര്‍ട്ട്‌ മൂവ്‌മെന്റിന്റെ പ്രധാന മുദ്രാവാക്യം.

പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ആര്‍ട്ടിസ്റ്റ്‌ഗ്രൂപ്പുകള്‍ ഉണര്‍ത്തിവിട്ട കലാകാരന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ആശയം ഏറെക്കുറെ ഫലവത്തായി പ്രതിഫലിച്ചത്‌ പില്‍ക്കാല കലയിലാണ്‌. മതാത്മക ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ വാഞ്‌ചകളോട്‌ പ്രകടമായ പ്രതിരോധങ്ങള്‍ തീര്‍ത്ത കലയുടെ സൂക്ഷ്‌മപ്രതിനിധാനങ്ങള്‍ അറുപതുകള്‍ക്കുശേഷം ശക്തമാണ്‌. അതില്‍ അധികാരത്തിന്റെയും മതത്തിന്റെയും വ്യവഹാരരൂപങ്ങളോട്‌ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ചിത്രാഖ്യാനങ്ങളുടെ അടരുകളുണ്ട്‌. മാനവികതയുടെ വിശാലവും സ്വാതന്ത്ര്യന്മുഖവുമായ പരിവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ സാംസ്‌കാരിക ഇന്ത്യയെ പുതുതായി നിര്‍വ്വചിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്‌. കലയില്‍ ആരൂഢമായിരുന്ന മൂല്യസങ്കല്‍പ്പങ്ങളെ ഉടച്ചുവാര്‍ക്കുന്നതില്‍ പിന്നീടുള്ള കലയ്‌ക്ക്‌ ചെറുതല്ലാത്ത പ്രാമുഖ്യമുണ്ട്‌. എം.എഫ്‌. ഹുസൈനും തയ്യബ്‌ മേത്തയും, ഖുലാം മുഹമ്മദ്‌ ഷെയ്‌ഖും, ഭൂപന്‍ ഖഖറും ഈ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അസനിഗ്‌ദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചവരാണ്‌. നഗരയാഥാര്‍ത്ഥ്യങ്ങളോട്‌ സംവദിക്കുന്ന രചനാപദ്ധതിയിലാണ്‌ ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിക്കുന്ന ആശയകേന്ദ്രം. പൊതുജീവിതത്തിന്റെ വിശാലപരിസരത്തില്‍ നിന്നാണ്‌ ഇവര്‍ കലയ്‌ക്ക്‌ അസംസ്‌കൃതവസ്‌തു തേടിയത്‌. യൂറോപ്യന്‍ ആധുനികതയുടെ പ്രകടമായ സ്വാധീനം പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ഗ്രൂപ്പിനുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും സ്വതന്ത്ര ശൈലിയിലൂടെ ഹുസൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ആധുനികതയുടെ മുഖ്യ പ്രയോക്താവായി.
പാരമ്പര്യകലാവഴക്കങ്ങളുടെ രചനാരീതിയേ ആയിരുന്നില്ല ഇവരുടെ മുഖമുദ്ര. ഉള്ളടക്കത്തോടൊപ്പം അവതരണനിഷ്‌ഠതയ്‌ക്കും മുമ്പിലല്ലാത്തവിധം മൂര്‍ച്ചയുണ്ടായിരുന്നു ഇവരുടെ കലാസൃഷ്‌ടികള്‍ക്ക്‌. സ്വതന്ത്രമായ രചനാ ശൈലിയിലൂടെ ഇവര്‍ ആധുനികതാവാദകലയുടെ പ്രധാന കാര്യവാഹകരായി.

ബംഗാള്‍ സ്‌കൂള്‍ , ദേശത്തെ പുനരാനയിക്കാന്‍ തദ്ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളെ തേടിയപ്പോള്‍ അപഭ്രംശം വന്ന മൂല്യബോധങ്ങളുടെയും ആധുനികമനുഷ്യാനുഭവത്തെയും കല എന്ന പൊതുസംജ്ഞക്കകത്ത്‌ പരീക്ഷിക്കുക യായിരുന്നു ഹുസൈന്റെ തലമുറ. ദേശീയതയെ ഹൈന്ദവമായി മാത്രം ചിത്രീകരിച്ച സമീപഭൂതകാലത്തെ ഇവരുടെ ചിത്രങ്ങള്‍ പ്രതിരോധിച്ചു. സമകാലിക മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളെയും മൂല്യവിചാരങ്ങളെയും കലയുടെ മണ്‌ഡലത്തിലേക്ക്‌ ആനയിക്കുന്നതിലൂടെ ഏറ്റവും പുരോഗനപരമായ മുഖം ഇന്ത്യന്‍ കലയില്‍ കൊണ്ടുവരിക യായിരുന്നു പ്രോഗ്രസ്സീവ്‌ ആര്‍ട്ടിസ്റ്റുകള്‍ ‍.ആധുനികര്‍ പൊതുവെ അനുഭവിച്ച സ്വത്വപ്രതിസന്ധി കലയുടെ മണ്‌ഡലത്തിലും പ്രകടമായിരുന്നു. കലയും അമൂര്‍ത്തതയും അനാര്‍ക്കിസവും കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്‌ കലാകാര വ്യക്തിത്വരൂപീകരണങ്ങള്‍ പരക്കെ നടന്നു‌. ദേശത്തെ മതവുമായി ഇണക്കിച്ചേര്‍ത്ത സാംസ്‌കാരിക പദ്ധതിയോടു കലഹിച്ചു കൊണ്ടേ ആധുനിക കലാകാരന്‌ തന്റെ അസ്‌തിത്വത്തെ പ്രഖ്യാപിക്കാന്‍ കഴിയുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരുപക്ഷേ മാതാത്മകതയോട്‌ പോരടിച്ചു കൊണ്ടും അത്‌ സാധ്യമാക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. ഹുസൈന്റെയും സോമനാഥ്‌ ഹോറിന്റെയും ഒക്കെ രാഷ്‌ട്രീയ ഭാഗധേയം നിര്‍ണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതും ഈ സന്ദര്‍ഭത്തിലാണ്‌.

ഭാരത് മാതയുടെ പുന:ചിത്രീകരണം

ദേശീയതയില്‍ ഘനീഭവിച്ചിരുന്ന ഹൈന്ദവീയതയെ ആക്രമിക്കുക എന്ന ഗൂഢതന്ത്രമായിരുന്നില്ല ഹുസൈന്റെ പ്രകോപരമായ രചനകള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്നത്‌. ആധുനികതയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യനയങ്ങള്‍ കലാകാരനില്‍ ഏല്‍പ്പിച്ച സാമൂഹ്യദൗത്യമായിരുന്നു അത്‌. എന്നാല്‍ പാരമ്പര്യവാദത്തിന്റെ കണ്ണില്‍ ഹുസൈന്റെ വിമര്‍ശം ആരോഗ്യകരമായ ചലനങ്ങളല്ല ഉണ്ടാക്കിയത്‌. ഹുസൈന്‍ എന്ന ചിത്രകാരന്റെ മുസ്ലീം കര്‍തൃത്വമാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയോടുള്ള അമര്‍ഷത്തേക്കാള്‍ മുന്നിട്ടു നിന്നത്‌ എന്നറിയുമ്പോള്‍ മതം കലയെ തരം താഴ്‌ത്തുകയും മതാത്മക ദേശീയതയുടെ തന്നെ ഹൈന്ദവ മാനങ്ങള്‍ ഹുസൈന്‍ എന്ന മുസ്ലീം കര്‍തൃത്വത്തില്‍ സാംസ്‌കാരിക കുറ്റകൃത്യങ്ങള്‍ ആരോപിക്കുകയും ചെയ്‌തു.

ഹുസൈന്‍ ആത്മീയ ഇന്ത്യയുടെ വിനീതശിഷ്യനാവാന്‍ വിസമ്മതിച്ചതിന്റെ തെളിവാണു അദ്ധേഹത്തിന്റെ ചിതറിയ ആള്‍രൂപങ്ങളുടേയും ചിതറിയ ദൈവസങ്കല്‍പ്പങ്ങളുടേയും കൊളാഷുകള്‍ . എന്തുതന്നെയായാലും കലയിലെ സമരപക്ഷങ്ങള്‍ക്ക് ഹുസൈന്‍ ഒരു അടിക്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ആനുകൂല്യത്തില്‍ ഏതൊരു ഇന്ത്യന്‍ കലാകാരനും അനുഭവിക്കാവുന്ന ആവിഷ്കാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിവുകളുണ്ട്. രാഷ്ട്രം ഒരു പൗരനു ഉറപ്പുതരേണ്ട മിനിമം നീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തലുകളുണ്ട്.

(രണ്ടായിരത്തി പതിനൊന്നില്‍ എം.എഫ് ഹുസൈന്റെ മരണസമയത്ത് എഴുതിയത്‌)

“[dropcap]എ[/dropcap]ങ്ങനെയാണ് ഒരാള്‍ക്ക് ദേശഭക്തനാവാന്‍ കഴിയുക?”- 1905ല്‍ ഗുജറാത്തിലെ രാഷ്ട്രീയനേതാവും, എഴുത്തുകാരനുമായ കെ.എം. മുന്‍ഷി അരവിന്ദഘോഷിനോട് ചോദിച്ച ചോദ്യം ഒരു നൂറ്റാണ്ടിന് ശേഷം വീണ്ടും പ്രസക്തമാവുകയാണ്.

ഹൈന്ദവ ദേശീയതയുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളാണ് അരവിന്ദഘോഷ്. ചുവരില്‍ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടത്തിലേക്ക് വിരല്‍ ചൂണ്ടി അദ്ദേഹം ആ ചോദ്യത്തിന് അന്ന് നല്കിയ മറുപടി ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തില്‍ തീര്‍ത്തും ചര്‍ച്ച ചെയ്യപ്പെടേണ്ടത് തന്നെയാണ്.

“നിങ്ങളാ ഭൂപടം കണ്ടോ? അതൊരു ഭൂപടമല്ല. ഭാരത മാതയുടെ പോര്‍ട്രൈറ്റാണത്. അതിലെ നഗരങ്ങളും, കുന്നുകളും, പുഴകളും, കാടുകളുമെല്ലാം ആ അമ്മയുടെ ശരീരമാണ്. എല്ലാവരും അവരുടെ മക്കളും, വലുതും ചെറുതുമായ നാഡീവ്യൂഹങ്ങളുമാണ്. ഭാരതത്തെ ഒരു ജീവനുള്ള അമ്മയായി കാണണം. അവരെ ഒന്‍പതിരട്ടി ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം”.

മഹാരാഷ്ട്ര അസംബ്ലിയില്‍

2016. ഒരു ബുധനാഴ്ച, മഹാരാഷ്ട്ര അസംബ്ലിയില്‍ മുസ്ലീം വോട്ട് ബേസിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഹൈദരാബാദ് കേന്ദ്ര ആസ്ഥാനമായ മജ്ലിസ് ഇ ഇത്തിഹാദ് അല്‍ മുസ്ലിമീന്‍ എന്ന പാര്‍ട്ടിയിലെ വാരിസ് പത്താനെ ഭാരത് മാതാ കീ ജയ് എന്ന മുദ്രാവാക്യം മുഴക്കാന് ബി.ജെ.പി എം.എല്‍.എ ആയ റാം കദം ഒരു ചൂടേറിയ സംവാദത്തിനിടെ ഉപദേശിച്ചു. ഒരുപാട് മുസ്ലീം വിശ്വാസികള്‍ കരുതുന്നത് ഭാരത് മാത എന്ന ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നത് ഏകദൈവാധിഷ്ഠിതമായ ഇസ്ലാം വിശ്വാസത്തിന് എതിരാണെന്നാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അന്ന് പത്താന്‍ ആ മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കാന്‍ വിസമ്മതിച്ചു.

അതിനെ തുടര്‍ന്നുണ്ടായ ഒച്ചപ്പാടുകളില്‍ മഹാരാഷ്ട്ര അസംബ്ലി ഒരുമിച്ച് നിന്നു. ഭാരതീയ ജനതാ പാര്‍ട്ടിയും ശിവസേനയും കോണ്‍ഗ്രസ്സും, എന്‍.സി.പിയും തുടങ്ങി ഭൂരിപക്ഷവും വാരിസ് പത്താനോട് ഭാരത് മാതാ കീ ജയ് വിളിക്കാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുകയും, അതിന് വിസമ്മതിച്ച വാരിസ് പത്താനെ എല്ലാവരും ഒറ്റക്കെട്ടായി അസംബ്ലിയില്‍ നിന്ന് സസ്പെന്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

1905ല്‍ നവവിധ ഭക്തിയോടെ അല്ലെങ്കില്‍ ഒന്‍പതിരട്ടി ഭക്തിയോടെ ഇന്ത്യയെ എങ്ങനെ ഒരു ദേവീസങ്കല്പമാക്കി മാറ്റാം എന്ന് നോക്കുകയായിരുന്നു അരവിന്ദഘോഷ് ചെയ്തത്. എന്നാല്‍ ഈ 2016ല്‍ ഒരു മുസ്ലീം എം.എല്‍.എ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് ഭാരത് മാത കീ ജയ് എന്ന് വിളിക്കാന്‍ വിസമ്മതിച്ചതിനാലാണ് എന്ന് കാണുമ്പോഴാണ് ഇന്ന് ഹിന്ദു ദേശീയത എവിടെയെത്തി നില്ക്കുന്നു എന്ന് നമുക്ക് കാണാനാവുന്നത്.

ബംഗാളിലെ ഉത്ഭവം

അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്ന ഭൂമി എന്ന ആശയം നീണ്ട കാലമായി ഹൈന്ദവതയുടെ ഒരു ഭാഗമാണ്. എന്തൊക്കെയായാലും ഒരു രാജ്യത്തെ അമ്മയായി പരിഗണിക്കുന്നതിന്റെ ആധുനിക രൂപത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ബംഗാളിലാണ്. കാളി, ദുര്‍ഗ്ഗ, മാനസ, ചാന്ദി തുടങ്ങിയ അമ്മദൈവങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്താല്‍ പ്രബലമായ പ്രദേശമാണ് ബംഗാള്‍. ഒരു ദേശത്തെ ദേവിയായി സങ്കല്പിക്കുന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ ശക്തമായ ആവിഷ്കരണം എന്ന നിലയില്‍ കാണാവുന്നത് ബംഗാളി സാഹിത്യത്തിലെ ഇറങ്ങിയ ബങ്കിംചന്ദ്ര ചതോപാദ്ധ്യായയുടെ ‘ആനന്ദമഠ’ എന്ന കൃതിയാണ്.

സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ കാള്‍ ഓള്‍സന്‍ ഇങ്ങനെയാണ് ആ കൃതിയെപ്പറ്റി എഴുതിയത്;
എങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ ഉദ്ദേശത്തിനായി അമ്മ സങ്കല്പത്തെ പ്രതിപാദിച്ച ആദ്യത്തെ എഴുത്തുകാരനല്ല ബങ്കിംചന്ദ്ര ചതോപാദ്ധ്യായ. ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങള്‍ക്ക് ഇന്ത്യയുടെ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കാനും, അതില്‍ നിന്ന് മുക്തിനേടാന്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കാനുള്ള ഊര്‍ജ്ജം പകരാനുമാണ് ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചതോപാദ്ധ്യായ ഇന്ത്യയെ ഭാരത് മാത എന്ന ദേവീസങ്കല്പത്തിലേക്ക് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. അതുപോലെ 1875ല്‍ ബങ്കിംചന്ദ്ര ചാറ്റര്‍ജി പവിത്രമായ ദേവീസങ്കല്പത്തോടെ എഴുതിയ വന്ദേമാതരം അക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരവ്യവസ്ഥയോട് പൊരുതുന്ന ഇന്ത്യന്‍ ദേശീയവാദികള്‍ തങ്ങളുടെ ദേശീയഗാനമായാണ് കരുതിപ്പോന്നത്.

ഹൈന്ദവ ദേശീയതയെ പിന്താങ്ങുന്ന ഒരു വിഭാഗത്തിന് നിര്‍ണ്ണായകമായ സംഭാവനയാണ് ‘ആനന്ദമഠം’ നല്കിയത്. ആ നോവലില്‍ പ്രധാന ശത്രുവായി ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നത് ഇന്ത്യ ഭരിച്ചിരുന്ന മുസ്ലീമുകളെയായിരുന്നു. ഒരു മാര്‍ബിള്‍ ക്ഷേത്രത്തില്‍ ആയുധധാരിയായ ഒരു ദേവീപ്രതിഷ്ഠയായാണ് ഈ പുസ്തകത്തില്ല്‍ ഭാരത് മാത പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ദുര്‍ഗ്ഗാദേവീ സ്തുതിയായി വന്ദേമാതരവും ഈ നോവലില്‍ തന്നെ കടന്നുവരുന്നുണ്ട്.

പൊതുമണ്ഡലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു

സ്വദേശീ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്തും, 1905ലെ ബംഗാള്‍ വിഭജന പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ സമയത്തുമെല്ലാം ഇന്ത്യയിലും ബംഗാളിലുമെല്ലാം ഈ അമ്മ സങ്കല്പം നല്ലപോലെ പ്രചരിക്കപ്പെട്ട് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ആ അമ്മയെ പുകഴ്ത്തുന്ന വന്ദേമാതരം അന്നത്തെ കാലത്ത് വളരെ പ്രശസ്തമാവുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യന് മോഡേണ്‍ പെയിന്റിങിന്റെ പിതാവും, രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ മരുമകനുമായ അബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറാണ് 1905ല്‍ ആദ്യമായി ഭാരത് മാതായുടെ ചിത്രീകരണം നടത്തുന്നത്. സ്വദേശീ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലെല്ലാം ആ ചിത്രം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

1966ലെ ഒരു ചിത്രം. തന്റെ അറുത്തെടുത്ത ശിരസ്സ് ഭാരത് മാതയ്ക്ക് സമര്‍പ്പിക്കുന്ന ഭഗത് സിങ്ങ്. ഭാരത് മാതയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്ന സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്. ആയുധമേന്തിയ വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുടെ മാര്‍ച്ച്.

സ്വാതന്ത്ര്യസമരസമയത്ത് ചില മിലിറ്റന്റ് സംഘടനകളില്‍ ദേശീയതയും ദിവ്യത്വവും ഒരുപോലെ കൂടിച്ചേര്‍ന്നു. കോളനിവാഴ്ചയ്ക്കെതിരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങളെ ന്യായീകരിച്ചിരുന്ന അനുശീലന്‍ സമിതി ആവേശമുള്‍ക്കൊണ്ടത് ‘ആനന്ദമഠ’ത്തില്‍ നിന്നായിരുന്നു. ദുര്‍ഗ്ഗാദേവിയുടെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നില്‍ ആയുധങ്ങള്‍ പൂജിച്ചും, അനുഗ്രഹം നേടിയുമായിരുന്നു ആ സംഘടന പ്രവര്‍ത്തനം ആരംഭിച്ചത്. മുസ്ലീങ്ങളെ അംഗമാക്കുന്നതിനെ സംഘടനയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം എതിര്‍ത്തു. അരവിന്ദോ ഘോഷായിരുന്നു ആ സംഘടനയുടെ സ്ഥപകരില്‍ ഒരാള്‍. 1908ല്‍ അദ്ദേഹം രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റത്തിന് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും ജയിലില്‍ വച്ച് ഘോഷിന് മനം മാറ്റം സംഭവിക്കുകയും, ആധ്യാത്മികവാദത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തു. തുടര്‍ന്ന് ജയില്‍ മോചിതനായ അദ്ദേഹം പോണ്ടിച്ചേരിയിലേക്ക് പോവുകയും അവിടെ ഒരു ആശ്രമം തുടങ്ങുകയുമാണ് ഉണ്ടായത്.

വര്‍ഗ്ഗീയവിസ്ഫോടനങ്ങള്‍

ചരിത്രകാരനായ എറിക് ഹോബ്സ്വണ് രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ദേവീസങ്കല്പങ്ങള്ക്ക് മറ്റുദാഹരണങ്ങളും പറയുന്നുണ്ട്. മെക്സിക്കോയിലെ ഗ്വാഡലൂപ്പിലെ കന്യകയും, കാറ്റലോണിയയിലെ മോണ്‍സരാറ്റിന്റെ കന്യകയുമൊക്കെ അത്തരത്തിലുള്ള ചിലതാണ്. ചില തരത്തില്‍ ഐക്യം രൂപപ്പെടുത്താന് ഇത്തരം ‘വിശുദ്ധ അടയാളങ്ങള്‍’ ദൃശ്യപരമായും, വൈകാരികമായും സഹായിക്കുന്നു എന്ന് ഹോബ്സ്വണ്‍ നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഇന്ത്യയില്‍ ദൈവീകമായ ഭാരത് മാതയുടെ സങ്കല്പവും, ചിത്രീകരണവും ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കിടയില്‍ ഐക്യമല്ല ഉണ്ടാക്കിയത്. മറിച്ച് വര്‍ഗ്ഗീയമായ ചേരിതിരിവായിരുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പല വിചാരധാരകളും ഭാരത് മാതയെ ഒരു മൂര്‍ത്തിരൂപമായി കാണുകയും, ആരാധിച്ച് പോരുകയും ചെയ്തു. 1937ല്‍ ആ കാലത്തെ കോണ്‍ഗ്രസ് പ്രസിഡന്റിന് വന്ദേമാതരം ഇന്ത്യന്‍ ദേശീയഗാനമാക്കാന്‍ കഴിയില്ലെന്ന് അതിന്റെ മതപരമായ പ്രകൃതത്തെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് വാദിച്ചുകൊണ്ട് രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോര്‍ ഇങ്ങനെ എഴുതി.

വന്ദേമാതരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ദുര്‍ഗ്ഗാദേവിയുടെ സ്തുതിഗീതമാണ്. അത് സ്പഷ്ടമാണ്. അതിനാല്‍ തന്നെ അതിന്റെ പേരില്‍ ഒരു ചര്‍ച്ചകള്‍ക്കും സംവാദങ്ങള്‍ക്കും ഇടമില്ല. ഒരു മുസല്‍മാനും ദേശഭക്തിയുടെ പേരില്‍ പത്ത് കൈകളുള്ള ദുര്‍ഗ്ഗാദേവിയെ സ്തുതിച്ച് സ്വദേശസ്നേഹം കാണിക്കാനാവില്ല. ‘ആനന്ദമഠം’ എന്ന നോവല്‍ ഒരു സാഹിത്യരചനയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ ഗാനം അതിന് മാത്രമേ യോജിക്കുകയുള്ളൂ. എന്നാല്‍, പാര്‍ലിമെന്റ് എന്ന് പറയുന്നത് എല്ലാ മതവിഭാഗങ്ങളെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന ഒരിടമാണ്. അതിനാല്‍ അവിടെ ഈ ഗാനം ഒരിക്കലും യോജിക്കുകയില്ല.

കോണ്‍ഗ്രസ്സ് ടാഗോറിന്റെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ തള്ളുകയും, വന്ദേമാതരത്തിലെ ദുര്‍ഗ്ഗാദേവീ സ്തുതികള്‍ വരുന്ന വരികള്‍ ഒഴിവാക്കുകയും, ദുര്‍ഗ്ഗാദേവിയെ രാജ്യത്തോട് ഏകീകരിച്ചുകൊണ്ട് പുന:ക്രമീകരിക്കുകയുമാണ് ചെയ്തത്.

സവര്‍ക്കറുടെ പ്രവേശനം

എന്തൊക്കെയായാലും, ചില പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയധാരകള്‍ ടാഗോറിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിനെ എതിര്‍ക്കുകയും രാഷ്ട്രത്തെ ഹൈന്ദവതയുമായി ചേര്‍ത്ത് നിര്‍ത്തുന്ന നീക്കത്തെ അനുകൂലിക്കുകയും ചെയ്തു. അരവിന്ദോഘോഷിനെ പോലെ മഹാരാഷ്ട്രക്കാരനായിരുന്ന വിനായക് സവര്‍ക്കറായിരുന്നു ആ നീക്കത്തിന്റെ പ്രധാനി. അക്രമത്തിലൂന്നിയ പോരാട്ടത്തിലായിരുന്നു അരവിന്ദോയെപ്പോലെ സവര്‍ക്കറും വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. അതുപോലെത്തന്നെ സവര്‍ക്കറും ബ്രിട്ടീഷ് സര്‍ക്കാരിനാല്‍ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് ബ്രീട്ടീഷുകാര്‍ക്കെതിരെ പോരാടില്ലെന്ന ഉറപ്പ് നല്‍കി ജയില്‍ മോചിതനാവുകയും ചെയ്യുകയാണൂണ്ടായിട്ടുള്ളത്.

1923ലെ ‘ഹിന്ദുത്വ’ എന്ന സവര്‍ക്കറുടെ പുസ്തകത്തില്‍ ദേശീയത മതപരമായ സ്വത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യന്‍ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തില്‍ മതപരമായ സംഘങ്ങള്‍ക്കുള്ള ആരാധനായിടങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് സവര്‍ക്കര്‍ ദേശീയതയെ നിര്‍വ്വചിച്ചത്. അതോടൊപ്പം തന്നെ ഇന്ത്യന്‍ മണ്ണിന് പവിത്രതയും ആരോപിച്ച് നല്‍കി. മധ്യപൂര്‍വ്വേഷ്യന്‍ രാജ്യങ്ങളില്‍ ആവിര്‍ഭവിച്ച മുസ്ലീം, ക്രിസ്ത്യന്‍ മതങ്ങള്‍ ഭാരതീയമല്ലെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഒരു അവിശ്വാസിയായിരുന്നിട്ട് കൂടി ദൈവത്തിന്റെ അനുഗ്രഹീതയായ മകളായാണ് സവര്‍ക്കര്‍ ‘ഹിന്ദ്’ എന്ന സങ്കല്പത്തെ വിഭാവന ചെയ്തതും.

അന്ന് മുതല്‍ ബങ്കിം ചന്ദ്രയുടെ ഭാരത് മാത എന്ന ആശയത്തെ ഹിന്ദുത്വവാദികള്‍ ഉയര്‍ത്തിക്കാണിക്കുകയും, വിപുലമായി ഉപയോഗിക്കാന്‍ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭാരത് മാത ത്രിവര്‍ണ്ണ പതാകയ്ക്ക് പകരം കാവി പതാക ഉയര്‍ത്തി നില്‍ക്കുന്ന പോസ്റ്ററുകളും മറ്റും ആര്‍ എസ് എസ് അവരുടെ എല്ലാ പരിപാടികള്‍ക്കും പ്രചരണത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച് തുടങ്ങി. ആ ഭാരത് മാത പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് ദുര്‍ഗ്ഗാദേവിയുടെ വാഹനമായ സിംഹത്തിന്റെ പുറത്തായതും ഒട്ടും അവിചാരിതാമായിട്ടല്ലായിരുന്നു.

ഭാരത് മാതയുടെ ക്ഷേത്രങ്ങള്‍

2013ല്‍ നരേന്ദ്രമോദി ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന സമയം ദുര്‍ഗ്ഗാദേവി തന്റെ ശത്രുവിനെ നിഗ്രഹിച്ച ദിവസമായ വിജയദശമി ദിനത്തില്‍ ഒരു ആയുധപൂജ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. അത് സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്തെ അനുശീലന്‍ സമിതിയുമായുള്ള ഒരു ബന്ധമാണ് കാണിക്കുന്നത്.

മതത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിനുമപ്പുറം, ഭാരത് മാത ചില ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍ ഒരു പ്രതിഷ്ഠയായും മാറിക്കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. 1936ല്‍ ബനാറസിലെ ഒരു ക്ഷേത്രത്തില്‍ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യന്‍ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു ദേവതയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അത് കൂടാതെ മഹാരാഷ്ട്രയില്‍ ദോലത്താബാദ് കോട്ടയിലും ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഹരിദ്വാറിലുള്ള ഭാരത്മാതയുടെ ക്ഷേത്രം 1983ല്‍ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയാണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്.

ഹിന്ദുരാഷ്ട്രം

സസ്പെന്‍ഷന്‍ ചെയ്യപ്പെട്ടതിന് ശേഷം വാരിസ് പത്താന്‍ എന്ന മഹാരാഷ്ട്ര എം എല്‍ എ പറഞ്ഞത് ഇതാണ്. “ഞാന്‍ ജയ് ഹിന്ദ് എന്ന് പറയാന്‍ തയ്യാറാണ്. ഞാന്‍ എന്റെ രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു. ഞാന്‍ എതിര്‍ത്തത് അവരെന്നെ നിര്‍ബന്ധിച്ച് ഭാരത് മാതാ കീ ജയ് എന്ന് വിളിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചതിനെയാണ്.”

തീര്‍ച്ചയായും ഈ മുഴുവന്‍ കോലാഹലങ്ങളും പത്താന്‍ രാജ്യസ്നേഹിയാണൊ അല്ലയോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നില്ല. ദേശീയതയെ വിലയിരുത്തുന്നത് യുക്തിഹീനമായ ഒരു കാര്യമാണെന്നുള്ളത് സത്യമാണ്. എന്നാല്‍ ഹൈന്ദവസംസ്കാര ദേശീയതയില്‍ ഭാരത് മാതായ്ക്കുള്ള ശക്തിയാണ് തന്റെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരായ എം എല്‍ എമാര്‍ പത്താന് കാണിച്ചുകൊടുത്തത്. മാത്രമല്ല ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ഹിന്ദുത്വ സങ്കല്പത്തെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുകയും മുസ്ലീം, ക്രിസ്ത്യന്‍ തുടങ്ങിയ വിഭാഗത്തെ ഇത്തരം ദേശഭക്തിയില്‍ നിന്ന് ഇതുപോലെ ബലമായി തള്ളിമാറ്റുകയും ചെയ്യും.

മാര്‍ച്ച് മൂന്നിന് യുവാക്കളായ ഇന്ത്യക്കാരെ മുഴുവന്‍ ഭാരത് മാതാ കീ ജയ് എന്ന് വിളിക്കാന്‍ പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് ആഹ്വാനം ചെയ്ത് ആര്‍ എസ് എസ് തലവന്‍ മോഹന്‍ ഭാഗവത് രംഗത്ത് വന്നിരുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു ദൈവസങ്കല്പ ഹിന്ദുരാഷ്ട്രം ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്ന ആര്‍ എസ് എസിന് തറക്കല്ല്ലിട്ടു എന്നതാണ് ബങ്കിം ചന്ദ്ര തന്റെ നോവലിലൂടെ ചെയ്തത്.