മലയാള സാഹിത്യത്തിന്റെ നവോത്ഥാനകാലത്ത്, പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ ചങ്ങലകളെ അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ വെല്ലുവിളിച്ച ധീരയായ എഴുത്തുകാരിയാണ് കെ. സരസ്വതിയമ്മ. സ്ത്രീകളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സമത്വത്തിനും വേണ്ടി അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ അവർ നടത്തിയ ഒറ്റയാൾ പോരാട്ടം, കാലഘട്ടത്തിന്റെ പരിമിതികൾക്കിടയിലും പ്രകാശമാനമായിരുന്നു. അവരുടെ ജീവിതവും രചനകളും ഇന്നും പ്രചോദനമാണ് – ഒരു പ്രതിരോധത്തിന്റെ കഥയോർമ്മകൾ.
ജനനവും ബാല്യകാലവും
1919 ഏപ്രിൽ 4-ന് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കുന്നപ്പുഴ ഗ്രാമത്തിലെ കിഴക്കേവീട്ടിൽ തറവാട്ടിൽ പത്മനാഭപിള്ളയുടെയും കാർത്യായനിയമ്മയുടെയും മൂന്നു പെൺമക്കളിൽ ഇളയവളായി സരസ്വതിയമ്മ ജനിച്ചു. ചേച്ചിമാർ ചെറുപ്പത്തിൽ വിവാഹിതരായി പഠനം നിർത്തിയപ്പോൾ, സരസ്വതിയമ്മ പഠിപ്പിൽ മിടുക്കിയായിരുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കിടയിലും അവർ സ്വന്തം പാത തിരഞ്ഞെടുത്തു, അത് അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി.
ജീവിതപാതയും സ്വാതന്ത്ര്യാന്വേഷണവും
സരസ്വതിയമ്മയുടെ ജീവിതം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരുന്നു. 1942-44 കാലഘട്ടത്തിൽ പെരുന്ന എൻ.എസ്.എസ്. സ്കൂളിലും നെയ്യാറ്റിൻകരയിലെ സെന്റ് തെരേസാസ് കോൺവെന്റ് സ്കൂളിലും അധ്യാപികയായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1945 മുതൽ ലോക്കൽ ഫണ്ട് ഓഡിറ്റ് വിഭാഗത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായി, 1973-ൽ സ്വമേധയാ വിരമിച്ചു.
ഇത് അവരുടെ സ്വതന്ത്ര വരുമാനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു. അവിവാഹിതയായി ജീവിച്ച അവർ, 1940-കളിൽ പാല്ക്കുളങ്ങരയിൽ ‘സിതാര’ എന്ന സ്വന്തം ഇരുനില വീട് നിർമിച്ചു താമസിച്ചു. വലിയൊരു ലൈബ്രറി സ്ഥാപിച്ച അവർ, ഫോട്ടോഗ്രാഫി പോലുള്ള ഹോബികൾ പിന്തുടർന്നു. സ്വതന്ത്ര വരുമാനവും സ്വന്തം വീടും എന്നീ രണ്ടു വലിയ സ്വപ്നങ്ങൾ അവർ സാക്ഷാത്കരിച്ചു.
ഒറ്റയ്ക്ക് കടപ്പുറത്തിരിക്കുക, റോഡിലൂടെ അലയുക തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ സ്ത്രീകൾ അനുവർത്തിക്കാത്ത ശീലങ്ങൾ അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു.. പുരുഷന്മാർക്ക് അനുവദിക്കപ്പെടുന്നത് സ്ത്രീകൾക്കും അവകാശപ്പെട്ടതാണെന്ന് അവർ വാദിച്ചു. സ്വന്തം ജീവിതത്തെ ‘ഹർഷഭരിതമായ ഒരു ഗ്രസമരം’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച അവർ, സമൂഹത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെ നിലകൊണ്ടു.
സാഹിത്യപ്രവേശനവും രചനകളും
ഇന്റർമീഡിയറ്റിന് പഠിക്കുമ്പോൾ 1938-ൽ ‘സീതാഭവനം’ എന്ന ചെറുകഥ മാതൃഭൂമി വാരികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെയാണ് സരസ്വതിയമ്മ സാഹിത്യരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. 1940-കളിലും 1950-കളിലും സജീവമായിരുന്ന അവർ, 12 ചെറുകഥാസമാഹാരങ്ങൾ, ഒരു നോവൽ (‘പ്രേമഭാജനം’ – 1944), ഒരു നാടകം (‘ദേവദൂതി’ – 1945), ഒരു ലേഖനസമാഹാരം (‘പുരുഷന്മാരില്ലാത്ത ലോകം’ – 1958) എന്നിവ രചിച്ചു. പ്രധാന ചെറുകഥാസമാഹാരങ്ങൾ: ‘പൊന്നുംകുടം’ (1946), ‘സ്ത്രീജന്മം’ (1946), ‘കീഴ്ജീവനക്കാരി’ (1949), ‘കലാമന്ദിരം’ (1949), ‘പെൺബുദ്ധി’ (1951), ‘കനത്ത മതിൽ’ (1953), ‘പ്രേമപരീക്ഷണം’ (1955), ‘ചുവന്ന പൂക്കൾ’ (1955), ‘ചോലമരങ്ങൾ’ (1958) തുടങ്ങിയവ.
അവരുടെ രചനകൾ പുരുഷാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ കപടതകളെ, വിവാഹസ്ഥാപനത്തിന്റെ അപചയങ്ങളെ, സ്ത്രീകളുടെ അടിച്ചമർത്തലുകളെ കൂർത്തമുള്ളുകളുള്ള പരിഹാസത്തോടും വ്യംഗ്യത്തോടും കൂടി വിമർശിക്കുന്നു. നവോത്ഥാനകഥകളുടെ പരമ്പരയിൽ പ്രധാനസ്ഥാനമുള്ളയാണ് സരസ്വതിയമ്മ യുടെ രചനകൾ.
ആദ്യകാലത്ത് എഴുത്തിൽ കാല്പനിക വർണനകൾ കാണിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് ലളിതവും യഥാർത്ഥവുമായ ഭാഷയിലേക്ക് അവ മാറി. നർമ്മബോധം പ്രതിരോധത്തിന്റെ ആയുധമാക്കി, സമൂഹത്തിന്റെ കപടതകളെ ചിരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വിമർശിച്ചു. ക്രാഫ്റ്റിനെക്കാൾ അവബോധവും തത്ത്വങ്ങളും പ്രധാനമെന്ന് അവർ സ്വയം വിലയിരുത്തി.
പ്രതിരോധത്തിന്റെ തീമുകളും സ്ത്രീസ്വത്വവും
സരസ്വതിയമ്മയെ കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന തെറ്റിദ്ധാരണ അവർ പുരുഷവിദ്വേഷിയാണ് എന്നതാണ് . എന്നാൽ, അവരുടെ രചനകളിൽ കാണുവാനാവുന്നത് പുരുഷന്മാരോടുള്ള വെറുപ്പല്ല, മറിച്ച് പുരുഷാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ അനീതികളോടും അസമത്വങ്ങളോടുമുള്ള ശക്തമായ എതിർപ്പാണ്. സ്ത്രീ-പുരുഷ ബന്ധങ്ങൾ തുല്യതയുടെയും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെയും ഇടമായിരിക്കണമെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു. വിവാഹം സ്ത്രീയെ അടിച്ചമർത്തുന്ന സ്ഥാപനമാകരുത്; അത് സ്വതന്ത്രരായ രണ്ടു വ്യക്തികളുടെ സഹവർത്തിത്വമായിരിക്കണം.
സ്ത്രീയെ വെറും വികാരാധീനയോ അധീനയോ ആയി ചിത്രീകരിക്കാതെ, ബുദ്ധിയുള്ള, സ്വാഭിമാനമുള്ള, സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതിക്കാരിയായി തന്റെ കഥകളിലൂടെ അവർ അവതരിപ്പിച്ചു.
‘രമണി’ പോലുള്ള കഥകൾ ചങ്ങമ്പുഴയുടെ ‘രമണൻ’ പോലുള്ള പുരുഷകേന്ദ്രീകൃത രചനകൾക്കുള്ള ഫെമിനിസ്റ്റ് മറുപടികൂടിയാണ്. ‘പെൺബുദ്ധി’, ‘ഡബിൾ ആക്ട്’, ‘പ്രാപഞ്ചിക’, ‘വൈവിധ്യം വേണ്ടേ?’, ‘പാതി പാതിവ്രത്യം’, ‘ഒരേ ഒരു രാത്രി’, ‘സ്ത്രീ ജന്മം’, ‘മഞ്ജു-ഡോക്ടർ-മഞ്ജു’, ‘ചോല മരങ്ങൾ’ തുടങ്ങിയ കഥകളിൽ ശക്തരായ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾ വിവാഹസ്ഥാപനത്തിന്റെ അപചയങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വയംനിർണയവും സ്ത്രീസ്വത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി അവർ കണ്ടു.
പാരമ്പര്യവും അനുസ്മരണവും
അക്കാലത്ത് “വട്ടു സരസ്വതി” (ഭ്രാന്തി സരസ്വതി) എന്നും “പുരുഷവിരോധി” എന്നും പരിഹസിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ആധുനിക ഫെമിനിസ്റ്റ് വിമർശകർ അവരെ മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ഫെമിനിസ്റ്റ് എഴുത്തുകാരിയായി അംഗീകരിക്കുന്നു.
മാധവിക്കുട്ടി, ലളിതാംബിക അന്തർജ്ജനം പോലുള്ളവരെ അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പുതുതലമുറ എഴുത്തുകാർക്ക് സരസ്വതിയമ്മയുടെ ശൈലി അപ്രാപ്യമാകുന്നത് അതിന്റെ ധൈര്യവും മൂർച്ചയും കൊണ്ടാണ്. അവരുടെ എഴുത്ത് സ്ത്രീകളുടെ സ്വയംനിർണയത്തിനും സമത്വത്തിനുമുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. സരസ്വതിയമ്മയുടെ ഓർമ്മകൾ ഇന്നും പ്രചോദനമാണ് – പ്രതിരോധത്തിന്റെ അനശ്വരമായ കഥയും!
അവരുടെ പെൺബുദ്ധി എന്ന കഥയെ പ്രത്യേകമായി പരിചരിച്ചു കൊണ്ട് ഈ വായനാനുഭവം ഉപസംഹരിക്കാം.
“പെൺബുദ്ധി” – ഒരു വായന
കെ. സരസ്വതിയമ്മയുടെ പെൺബുദ്ധി മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യകാല സ്ത്രീപക്ഷ രചനകളിൽ തീവ്രവും കാലിക പ്രസക്തിയുമുള്ള ഒന്നാണ്. നവോത്ഥാനകാലത്തെ സാമൂഹിക പരിമിതികളുടെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തന്നെ പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ കപടബോധത്തെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഈ ചെറുകഥ ഇന്നും (2026-ലും) ലിംഗവിവേചനത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പുകളെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നതിനാൽ പ്രസക്തി നിലനിർത്തുന്നു.
വിലാസിനി എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ ബാല്യം മുതൽ യൗവനം വരെയുള്ള മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ, ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തെ സമൂഹവ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ പടിപടിയായി പിന്നോട്ടുതള്ളുന്നു എന്ന് കഥ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു.
ബാല്യത്തിൽ ആൺകുട്ടികളോടൊപ്പമോ അതിലും മെച്ചമായോ കഴിവ് തെളിയിക്കുന്ന കുട്ടി, കൗമാരത്തിൽ പെൺപള്ളിക്കൂടത്തിലെത്തുമ്പോൾ അംഗീകാരം നേടാൻ ബുദ്ധിയല്ല — സൗന്ദര്യം, വേഷം, ആഭരണം, അച്ഛന്റെ സ്ഥാനം എന്നിവയാണ് പ്രധാനമെന്ന വിചിത്ര സത്യം തിരിച്ചറിയുന്നു. കുട്ടികൾക്കിടയിൽ പോലും നല്ല അധ്യാപികയെന്നാൽ കഴിവിനേക്കാൾ സുന്ദരിയായാൽ മതിയെന്ന കാഴ്ചപ്പാട് ഇവിടെ വെളിവാകുന്നു.
ആൺകുട്ടികളുമായുള്ള ബുദ്ധിപരമായ സൗഹൃദങ്ങൾ പോലും സമൂഹം പ്രണയമോ കാമമോ ആയി തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു. വ്യോമകേശന്റെ പ്രണയാഭ്യർത്ഥന നിരസിച്ച വിലാസിനിക്ക്, വിവാഹശേഷം “സഹോദരി” എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്ത് കത്തയക്കുന്ന അവനോട് “സഹോദരിയല്ല — സുഹൃത്താണ്” എന്ന അവളുടെ ഉറച്ച മറുപടി, സ്ത്രീ-പുരുഷബന്ധം പ്രണയം-കാമം-സഹോദര്യം എന്ന ചുരുങ്ങിയ പരിധികളിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ലെന്നും സൗഹൃദം എന്ന തുല്യതയുടെ തലംകൂടി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സരസ്വതിയമ്മ ഈ കഥയിൽ പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ കപടബുദ്ധിയെ തുറന്നുകാട്ടുന്നു. സ്ത്രീയുടെ ബുദ്ധി “തുരുമ്പെടുക്കുന്നത്” അവസരം നിഷേധിക്കുന്നതിനാലാണ്; പിന്നീട് അതിനെ തന്നെ “പിൻബുദ്ധി” എന്നു പരിഹസിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് കഥയുടെ കേന്ദ്രചിന്ത.
കഥ ചിലയിടങ്ങളിൽ പ്രഖ്യാപനാത്മക സ്വഭാവമുള്ളതാണ് (didactic); സാഹിത്യസൗന്ദര്യത്തേക്കാൾ ആശയപ്രചാരണത്തിനാണ് ഊന്നൽ. പക്ഷേ, അതുതന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ശക്തി. നേരിട്ട് വായനക്കാരനോട് സംവദിക്കുന്ന ഭാഷ ലളിതവും ജീവനുള്ളതുമാണ്. മാത്രവുമല്ല
ഹാസ്യം കലർത്തി പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ വിഡ്ഢിത്തങ്ങളെ കുത്തിക്കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
“ഗൃഹഭരണം, പരദൂഷണം, വേഷാലങ്കാരം ഇതിനൊക്കെ എന്തു ബുദ്ധി വേണം?”
ഈ വാക്കുകൾ വായിക്കുമ്പോൾ ചിരി വരും, പക്ഷേ ആ ചിരി വേദന നിറഞ്ഞതാണ്. ഇന്നും “എന്തിനാ ഇത്ര പഠിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം കേൾക്കുന്നവർക്ക് ഈ വാക്കുകൾ അന്യമായതല്ല.
“പെൺബുദ്ധി” ഒരു ചെറുകഥ മാത്രമല്ല മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ സ്ത്രീപക്ഷചിന്തയുടെ ഒരു മൈൽക്കല്ലാണ്. അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും അതിന്റെ തീപ്പൊരി കെട്ടിട്ടില്ല, കാരണം,, പെൺബുദ്ധി ഇന്നും പിന്നോട്ടുതള്ളപ്പെടുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
ഈ കഥ ഓരോ പെൺകുട്ടിയോടും ചോദിക്കുന്നു “നിന്റെ ബുദ്ധി നീ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു?”
അതോടൊപ്പം, ഈ കഥ ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ചോദ്യമാണ് സമൂഹം സ്ത്രീയുടെ കഴിവിനെ എങ്ങനെ നിർവചിക്കുന്നു എന്നത്. ബുദ്ധി, വ്യക്തിത്വം, സ്വതന്ത്രചിന്ത എന്നിവ മനുഷ്യഗുണങ്ങളായിരിക്കെ സ്ത്രീയുടേതായി വന്നാൽ അവയെ “അഹങ്കാരം”, വളർത്തു ദോഷം, “വിവാഹയോഗ്യമല്ലാത്ത സ്വഭാവം” എന്നിങ്ങനെ പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതേസമയം അതേ ഗുണങ്ങൾ പുരുഷനിൽ “പ്രതിഭ” എന്നും “വ്യക്തിത്വം” എന്നും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഇരട്ടത്താപ്പാണ് കഥയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ വിമർശനം.
വിലാസിനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾ നേരിടുന്ന പരാജയങ്ങൾ വ്യക്തിപരമായതല്ല, ഘടനാപരമാണ്. സമൂഹം അവളെ തോൽപ്പിക്കുന്നു; പിന്നീട് അവളുടെ തോൽവിയെ അവളുടെ തന്നെ സ്വഭാവദോഷമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് സ്ത്രീയുടെ ആത്മവിശ്വാസം നിശ്ശബ്ദമായി തകർക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, കഥയുടെ അവസാനം കാണുന്ന സ്ത്രീകൾ തോറ്റവരല്ല സമൂഹത്തിന്റെ/ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ നിയമങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞവരാണ്.
ഈ കഥ സ്ത്രീയെ കാരുണ്യത്തിന് അർഹയായവളായി കാണിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ബോധമുള്ളവളായി കാണിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ “പെൺബുദ്ധി” ദയയുടെ സാഹിത്യമല്ല — ബോധത്തിന്റെ സാഹിത്യമാണ്. വായനക്കാരനെ സഹതാപത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതല്ല ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം, മറിച്ച് അസ്വസ്ഥതയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയാണ്. ആ അസ്വസ്ഥതയാണ് ചിന്തയുടെ തുടക്കം.
അതിനാലാണ് ഈ കഥയുടെ പ്രസക്തി കാലം ചെല്ലുമ്പോൾ കുറയാതെ വർധിക്കുന്നത്. സാഹചര്യങ്ങൾ മാറിയാലും ചോദ്യങ്ങൾ മാറിയിട്ടില്ല. വിദ്യാഭ്യാസം വർധിച്ചിട്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇന്നും ചർച്ചയായിരിക്കുമ്പോൾ, “പെൺബുദ്ധി” ഒരു പഴയ കഥയല്ല — തുടരുന്ന സംഭാഷണമാണ്.
കവർ : ജ്യോതിസ് പരവൂർ
